5271 CMK · Koruma Tedbirleri · Adlî Kontrol · m. 109-115
Tutuklama yerine uygulanan adlî kontrolde azamî süreyi (CMK m. 110/A), dört aylık denetim aralığını ve son tarihleri hesaplayın. İşin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediği, katalog/terör suçu olup olmadığı ve şüphelinin çocuk olup olmadığı dikkate alınır.
| İş türü | Temel | Uzatma | Toplam | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler | 2 yıl | +1 yıl | 3 yıl | m. 110/A-1 |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler (genel) | 3 yıl | +3 yıl | 6 yıl | m. 110/A-2 |
| Ağır ceza — katalog suçlar (TCK 2. Kitap 4. Kısım 4-7. Bölüm) ve TMK | 3 yıl | +4 yıl | 7 yıl | m. 110/A-2 |
| Çocuklar (tüm işlerde) | yarı oran | yarı oran | yarı oran | m. 110/A-3 |
İşin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediğine ve katalog/terör suçu olup olmadığına göre azamî adlî kontrol süresi CMK m. 110/A’ya göre hesaplanır.
Gösterilen süreler kanunî azamî tavanlardır; somut dosyada hâkim daha kısa süre belirleyebilir ve uzatma ancak zorunlu hâllerde gerekçeyle yapılır. Bu araç bilgi amaçlıdır.
Adlî kontrol süresi en çok üç yıldır; zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatılabilir, uzatma süresi toplam üç yılı geçemez (toplam en çok altı yıl).
Girilirse temel ve uzatmalı azamî sürelerin biteceği tarihler ile ilk denetim tarihi de gösterilir.
6 yıl
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler (genel) · CMK m. 110/A-2
Sonuç bilgi amaçlıdır. Azamî tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adlî kontrolün ihlali hâlinde tutuklama süresi ayrı sınırlara tâbidir (CMK m. 112/2).
Adlî kontrol, CMK m. 109 uyarınca tutuklama sebepleri bulunsa da şüphelinin tutuklanması yerine bir veya birden çok yükümlülüğe (yurt dışına çıkmama, imza, ev hapsi, güvence vb.) tâbi tutulmasıdır. Tutuklama yasağı olan hâllerde de uygulanabilir.
CMK m. 110/A uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok 2 yıl (zorunlu hâlde +1 yıl = 3 yıl); ağır ceza işlerinde en çok 3 yıl, uzatmayla toplam 6 yıl; TCK 2. Kitap 4. Kısım 4-7. Bölüm suçları ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda toplam 7 yıldır. Çocuklarda bu süreler yarı oranında uygulanır.
CMK m. 109/3’te a-l bentlerinde sayılır: yurt dışına çıkmama, belirli yerlere düzenli başvurma, taşıt kullanmama/sürücü belgesi teslimi, tedavi/muayene, güvence yatırma, silah bulundurmama, konutu terk etmeme (ev hapsi), belirli bölgeyi terk etmeme veya belirli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler.
Kural olarak hayır (CMK m. 109/6). İstisna olarak (e) tedavi ve (j) konutu terk etmeme yükümlülükleri mahsup edilir. Konutu terk etmeme (ev hapsi) altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.
CMK m. 112/1 uyarınca yükümlülükleri isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir. Azamî tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adlî kontrolün ihlalinde tutuklama süresi ağır ceza işlerinde 9 ayı, diğer işlerde 2 ayı geçemez (m. 112/2).
CMK m. 111 uyarınca şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir. Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Ayrıca süre dolduğunda veya hüküm kesinleşip infaza geçildiğinde tedbir kendiliğinden sona erer.
Adlî kontrolün CMK m. 110/A ile süreyle sınırlı olması; hüküm kesinleşince kendiliğinden sona ermesi
Daire, yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki adlî kontrol tedbirinin CMK m. 110/A kapsamında belirli süreyle sınırlı bir koruma tedbiri olduğunu vurgulamıştır. Mahkûmiyet hükmü kesinleşip cezanın infazına geçildiğinde (şartla tahliye dâhil), yargılama sırasında verilen adlî kontrol tedbiri kendiliğinden sona erer ve sürdürülmesinde hukuki yarar bulunmaz. Tedbirin kaldırılması isteminin reddine yönelik itirazın reddi kanun yararına bozulmuştur.
Kararın tam metni (Yargıtay içtihat) →Adlî kontrol ve gözaltı sonrası beraatte tazminat; adlî kontrol süresince maaş kaybının kapsamı
Silahlı terör örgütü üyeliğinden 8 gün gözaltında kalıp adlî kontrolle serbest bırakılan ve beraat eden davacı lehine CMK m. 141 uyarınca manevi tazminata hükmedilmiştir. Daire; davacının açığa alındığı/ihraç edildiği dönemde eksik aldığı maaşlara ilişkin maddi zararı için idari yargı yoluna başvurabileceğini belirterek bu yöndeki maddi tazminat talebinin reddini ve manevi tazminatın kısmen kabulünü onamıştır.
Kararın tam metni (Yargıtay içtihat) →(1) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. (2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir. (3) Adlî kontrol, şüphelinin a-l bentlerinde sayılan bir veya birden fazla yükümlülüğe (yurt dışına çıkmama; belirli yerlere düzenli başvurma; kontrol tedbirlerine uyma; taşıt kullanmama; tedavi/muayene; güvence yatırma; silah bulundurmama; mağdur hakları için güvence; aile/nafaka güvencesi; konutu terk etmeme; yerleşim bölgesini terk etmeme; belirli yerlere gitmeme) tâbi tutulmasını içerir. (6) Adlî kontrol altında geçen süre, kural olarak cezadan mahsup edilmez. Bu hüküm, (e) ve (j) bentlerindeki hâllerde uygulanmaz; (j) konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. (7) Tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında da adlî kontrol hükümleri uygulanabilir.
(1) Şüpheli, Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararı ile soruşturma evresinin her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir. (2) Hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle yeni yükümlülük ekleyebilir; yükümlülükleri kaldırabilir, değiştirebilir veya geçici muafiyet tanıyabilir. (3) Bu hükümler, kovuşturma evresinin her aşamasında görevli ve yetkili mahkemece de uygulanır. (4) Adlî kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla; soruşturmada C. savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada resen mahkeme tarafından değerlendirilir.
(1) Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adlî kontrol süresi en çok iki yıldır. Bu süre, zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. (2) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde adlî kontrol süresi en çok üç yıldır. Bu süre zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılı, TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümdeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda dört yılı geçemez. (3) Bu maddedeki adlî kontrol süreleri, çocuklar bakımından yarı oranında uygulanır.
m. 111/1: Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir. m. 111/2: Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir. m. 112/1: Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, tutuklama kararı verilebilir. m. 112/2: Azamî tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adlî kontrolün ihlalinde tutuklama süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı geçemez.
m. 113: Gösterilecek güvence; şüpheli/sanığın usul işlemlerinde ve hükmün infazında hazır bulunmasını ve sırasıyla (1) katılan masrafları, suç zararları, nafaka borçları, (2) kamusal giderler, (3) para cezalarının ödenmesini sağlar. m. 114: Hâkim/mahkeme/C. savcısı, güvencenin mağdur veya nafaka alacaklısının haklarını karşılayan kısmının onlara ödenmesini emredebilir. m. 115: Yükümlülükler yerine getirilirse güvencenin ilgili kısmı geri verilir. İkinci kısım, KYOK veya beraat hâlinde de geri verilir; aksi hâlde geçerli mazeret yoksa Devlet Hazinesine gelir yazılır.
Madde metinleri özet/sadeleştirilmiş olabilir; resmî ve güncel metin için 5271 sayılı CMK esas alınmalıdır.
Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla; kovuşturma evresinde ise görevli ve yetkili mahkemece her aşamada uygulanabilir (CMK m. 110). Hâkim, savcının istemiyle yükümlülükleri değiştirebilir, kaldırabilir veya geçici muafiyet tanıyabilir.
CMK m. 110/4 uyarınca yükümlülüğün devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla; soruşturmada Cumhuriyet savcısının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada resen mahkeme tarafından değerlendirilir.
CMK m. 109/6 son cümlesi uyarınca, (j) konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak sayılır. Örneğin 100 gün ev hapsinde geçen süre, infazda 50 gün olarak mahsup edilir.
Adlî kontrol yükümlülüğü olarak yatırılan güvence (CMK m. 113); şüpheli/sanığın usul işlemlerinde hazır bulunmasını ve belirli ödemelerin (mağdur zararı, nafaka, kamusal giderler, para cezaları) yapılmasını sağlar. Yükümlülükler yerine getirilirse veya KYOK/beraat hâlinde güvencenin ilgili kısmı geri verilir (m. 115); aksi hâlde geçerli mazeret yoksa Hazineye gelir yazılır.
Evet. Kanunlarda öngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlî kontrol hükümleri uygulanabilir (CMK m. 109/7). Bu adlî kontrolün ihlali hâlinde verilecek tutuklamada süre, ağır ceza işlerinde 9 ayı, diğerlerinde 2 ayı geçemez (m. 112/2).
CMK m. 110/A’daki azamî süre dolduğunda adlî kontrol tedbiri sürdürülemez. Yargıtay uygulamasına göre, hüküm kesinleşip cezanın infazına geçildiğinde de yargılama sırasında verilen adlî kontrol tedbiri kendiliğinden sona erer.
Kaynak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109-115 · 2026 güncel hükümler. Bu araç bilgi amaçlıdır; somut dosya koşulları için profesyonel hukuki destek alınması önerilir.
Adli Kontrol aracı, ilgili hukuki veya hesaplama sürecinde hızlı bir ön değerlendirme yapmanıza yardımcı olur.
Hayır. Araç sonuçları yalnızca bilgilendirme ve ön hesaplama amaçlıdır; somut uyuşmazlıklarda avukata danışılması gerekir.
Tarih, oran, tutar ve mevzuat değişikliği gibi girdilerin güncelliğini doğrulamalı; gerekiyorsa resmi kaynaklar ve uzman görüşü ile karşılaştırmalısınız.