Serbest Meslek Makbuzu Asistanı

Sık Sorulan Sorular

Serbest meslek makbuzu ne zaman düzenlenir?▾

VUK m.236 uyarınca makbuz bir tahsilat belgesidir ve tahsilatın yapıldığı tarihte düzenlenir. Faturaya ilişkin “yedi gün içinde düzenlenir” kuralı (VUK m.231/5) makbuza uygulanmaz; vergi hukukunda kıyas yasağı geçerlidir. Taksitli tahsilatta her taksit için ayrı makbuz düzenlenir. Tahsilat icra dairesine yatırma, banka havalesi, notere veya postaya tevdi yoluyla yapılmışsa, GVK m.67 gereği “ıttıla hasıl etmeleri kaydıyla” tahsil gerçekleşmiş sayılır; makbuz paranın yatırıldığı değil, öğrenildiği tarihte düzenlenir.

Makbuz kimin adına düzenlenir?▾

Akdi vekâlet ücretinde müvekkil adına (ödemeyi üçüncü kişi yapmış olsa dahi), karşı yan ve icra vekâlet ücretinde borçlu adına, CMK ve beraat vekâlet ücreti ödemelerinde ödemeyi yapan Cumhuriyet Başsavcılığı adına, adli yardım ödemelerinde ilgili baro adına düzenlenir. Tevkil ücretinde muhatap, bedelin kimin bütçesinden çıktığına bağlıdır: tevkili veren avukat kendi cebinden ödüyorsa o avukat adına, ücreti müvekkilinden tahsil edip aktarıyorsa doğrudan müvekkil adına düzenlenir.

Tahsilat yapmadım; yine de makbuz düzenlemeli miyim?▾

Gelir vergisi bakımından hayır, KDV bakımından evet. KDVK m.10/a uyarınca vergiyi doğuran olay hizmetin ifasıdır; tahsilat şartı aranmaz. Avukatlık hizmeti kural olarak kısımlara bölünemediğinden hizmet, davada kararın kesinleşmesi, icrada dosyanın infazla kapatılması veya aciz vesikası alınmasıyla tamamlanmış sayılır. Bu aşamada tahsilat olmasa da KDV doğar; uygulamada makbuz “bedel tahsil edilmemiştir” kaydıyla düzenlenip KDV beyan edilir, tahsilat olmadığından gelir vergisi hasılatına eklenmez.

Dava devam ederken azledildim; KDV ödemem gerekir mi?▾

Kural olarak hayır. Azil ve istifa hâllerinde hizmet tamamlanmış sayılmadığından, herhangi bir tahsilat da yoksa KDV yükümlülüğü doğmaz. Ancak haksız azil nedeniyle yasal yollara başvurularak ücret tahsil edilirse, hizmetin tamamlanıp tamamlanmadığına bakılmaksızın tahsil edilen tutar üzerinden KDV doğar (KDVK m.10/b).

İcra vekâlet ücretinde KDV oranı %10 mu, %20 mi?▾

Kural olarak %20’dir. Aile, tüketici ve çocuk mahkemeleri ile vesayet davalarına ilişkin ilamlara dayalı ilamlı icra takiplerinde oran %10’a iner. İlamsız takiplerde ise uyuşmazlık bu mahkemelerin görev alanına girse dahi oran %20’dir; aile mahkemesince hükmedilen tedbir nafakasının ilamsız takibe konu edilmesi tipik örnektir.

Tevkil ücretinde stopaj kesilir mi?▾

Makbuz tevkili veren avukat adına düzenleniyorsa evet. GVK m.94/1, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan serbest meslek erbabını da tevkifat yapmakla yükümlü tutar; avukatın bir başka avukata yaptığı mesleki ödeme bu kapsamdadır ve m.94/2-b uyarınca %20 stopaj yapılır. Makbuz müvekkil adına düzenleniyorsa stopaj, müvekkilin GVK m.94/1 kapsamında vergi sorumlusu olup olmamasına göre belirlenir.

Karşı yan ve icra vekâlet ücretinde KDV tevkifatı yapılır mı?▾

Yapılmaz. Bu ücretler borçluya sunulan bir hizmetin karşılığı olmayıp yargılama gideri niteliğindedir; ödemeyi yapan kamu kurumu, banka veya sigorta şirketi olsa dahi KDV tevkifatı uygulanmaz. Genel olarak da avukatların yargı mercileri nezdinde veya yargı kararlarının sonuçlarıyla ilgili olarak vekâlet akdi çerçevesinde verdiği hizmetler tevkifat kapsamı dışındadır; tevkifat, danışmanlık nitelikli hizmetlerde ve yalnızca “belirlenmiş alıcılara” verildiğinde gündeme gelir.

İşi ücretsiz gördüm; makbuzu hangi tutar üzerinden düzenlerim?▾

Ücretsiz görülen işte de hizmetin tamamlanmasıyla KDV doğar. Matrah, işin alındığı yılda yürürlükte olan AAÜT’de o iş için öngörülen tutardır: KDVK m.27/5 uyarınca serbest meslek faaliyetlerinde ilgili meslek teşekkülünce tespit edilmiş bir tarife varsa hizmetin bedeli o tarifedeki ücretten düşük olamaz. Ücretsiz işin ayrıca Avukatlık Kanunu gereği baroya bildirilmesi gerekir.

AAÜT’deki tutar kadar makbuz kesmem yeterli mi?▾

Hayır. Makbuz, yapılan tahsilatın tam tutarını göstermelidir; AAÜT’deki tutar yalnızca alt sınırdır, üst sınır değildir. Tarifede 5.000 TL yazıyor diye 10.000 TL’lik tahsilat için 5.000 TL’lik makbuz düzenlenemez. Eksik makbuz her hâlde kayıt dışı hasılat doğurur; idarece tespitinde vergi, gecikme faizi ve vergi ziyaı cezasıyla birlikte aranır. Yargıtay bu durumu muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme suçu (VUK m.359/a) sayarken Danıştay aksi görüştedir.