Ceza Muhakemesinin Şartları

Takibi şikâyete bağlı suçlarda süresi içinde şikâyet gerekir.

Yetkili kişi fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren kanuni süre içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır.

Bazı kişiler veya suçlar için yetkili makamdan izin aranır.

Özellikle memur ve diğer kamu görevlilerinin görev sebebiyle işlediği iddia edilen suçlarda gündeme gelir.

Kanunun açıkça aradığı hâllerde belirli makamın talebi gerekir.

Şikâyetten farklıdır; mağdur iradesi değil, kanunda gösterilen makamın talebi aranır.

Bazı suçlarda ilgili kurumun mütalaası veya görüşü aranır.

Vergi suçları gibi özel alanlarda iddianame öncesi zorunlu görüş/mütalaa şartı önemlidir.

Bazı hâllerde dava veya başvuru belirli süre içinde yapılmalıdır.

Şikâyet süresi, dava zamanaşımı ve özel dava süreleri birbirinden ayrılmalıdır.

Fiil ve fail hakkında Türk ceza yargısının yetkisi bulunmalıdır.

Yer bakımından mahkeme yetkisinden daha geniştir; devletin ceza yargısı yetkisini ifade eder.

Aynı fiil ve aynı fail hakkında hâlen görülmekte olan dava bulunmamalıdır.

Önceki dava devam ediyorsa ikinci dava yönünden derdestlik, birleştirme veya davanın reddi tartışılır.

Aynı fiil ve aynı kişi hakkında kesinleşmiş hüküm olmamalıdır.

Non bis in idem ilkesi gereğince aynı fiilden dolayı yeniden yargılama yapılamaz.

Ön ödemeye tabi suçlarda ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz veya düşer.

Ön ödeme kurumu uygulanmadan iddianame düzenlenmesi iade sebebi olabilir.

Uzlaştırmaya tabi suçlarda önce uzlaştırma süreci işletilmelidir.

Uzlaştırma yapılmadan iddianame düzenlenmesi iade sebebi olabilir; süreç iddianame öncesi tüketilmelidir.

Kural olarak sanık duruşmada hazır bulunmalı ve savunma yapabilmelidir.

Hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılamaması kuraldır; kanundaki istisnalar saklıdır.

Sanığın yargılama sırasında savunma yapabilecek durumda olması gerekir.

Fiil sırasındaki kusur yeteneği ile yargılama sırasındaki savunma ehliyeti ayrı değerlendirilir.

Ceza davasının sonucu başka bir hukuki meselenin çözümüne bağlı olabilir.

Mahkeme gerekli görürse ilgili meselenin çözümünü bekleyebilir.

Milletvekilleri bakımından dokunulmazlık yargılamaya engel olabilir.

Dokunulmazlık kaldırılmadan yargılama yürütülemeyebilir; anayasal istisnalar ayrıca incelenir.

Diplomatik bağışıklığı olan kişiler hakkında yargı yetkisi sınırlanabilir.

Kişinin statüsü ve bağışıklığın kapsamı belirleyicidir.

Ceza sorumluluğu şahsidir; sanığın ölümü kamu davasını etkiler.

Sanığın ölümü hâlinde kamu davasının düşmesine karar verilir. Müsadere gibi sonuçlar ayrıca değerlendirilebilir.

Soruşturma evresinde, katalog suçlarda savcı tarafından teklif edilen özel usuldür.

Dava şartı değildir; fakat uygulanması gereken hâllerde usul işletilmeden iddianame düzenlenmesi iade sebebi olabilir.

Kovuşturma evresinde mahkemenin dosya üzerinden karar verebildiği özel usuldür.

Dava şartı değildir. Adli para cezası veya üst sınırı iki yıl ya da daha az hapis gerektiren suçlarda gündeme gelir.