Evime haciz gelirse ne olur?

Konutta haciz, haczedilemeyen mallar ve borçlunun hakları — İİK m.79/a, m.82

Kısa yanıt: Konuta haciz için icra mahkemesi onayı şarttır ve evdeki eşyaların neredeyse tamamı haczedilemez.

5 Nisan 2023'te yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile konutta haciz rejimi değişti. İcra müdürü, haciz istenen yerin konut olduğunu tespit ederse kararını derhal icra mahkemesinin onayına sunmak zorundadır (İİK m.79/a). Onay alınsa dahi, kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (İİK m.82/1-3); borçlunun haline münasip evi de haciz dışıdır (İİK m.82/1-12). Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin yerleşik ifadesiyle haczin amacı borcun tahsilini sağlamaktır; borçluyu taciz etmek ya da baskı kurarak ödemeye zorlamak amacıyla haciz yapılamaz.

Konutta haciz nasıl yapılır? (İİK m.79/a)

7445 sayılı Kanunla İcra ve İflas Kanunu'na eklenen 79/a maddesi, konutta haczi icra müdürünün tek başına vereceği bir karar olmaktan çıkardı. Süreç şu şekilde işler:

  1. 1

    İcra müdürü tespit ve karar aşaması

    İcra müdürü, haciz yapılması talep edilen yerin konut olduğunu tespit ederse bu yerde haciz yapılmasına karar verir ve bu kararı derhal icra mahkemesinin onayına sunar.

  2. 2

    İcra mahkemesinin üç günlük incelemesi

    Mahkeme, dosyanın tevdi edildiği tarihten itibaren en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleme yapar. Yer gerçekten konutsa kararın onaylanmasına kesin olarak karar verir ve bu karar icra dairesine bildirilince haciz işlemleri yapılır.

  3. 3

    Konut değilse karar kaldırılır

    Haciz istenen yerin konut olmadığı anlaşılırsa mahkeme, konutta haciz kararını kesin olarak kaldırır; icra müdürü mevcut haciz talebi hakkında yeniden karar verir.

  4. 4

    Yerinde ortaya çıkan durum

    Konut olmadığı kabul edilen bir yer için verilen haciz kararı üzerine gidildiğinde orası konut çıkarsa ve borçlu haczin yapılmasına rıza göstermezse haciz işlemine son verilir; süreç yeniden onay mekanizmasına döner.

  5. 5

    İhtiyati hacizde uygulanmaz

    İİK m.79/a son fıkra gereği bu onay usulü ihtiyati haciz hakkında uygulanmaz. Bu nedenle kapıda size gösterilen belgenin ihtiyati haciz kararı mı, kesinleşmiş takibe dayalı haciz mi olduğunu ayırt etmek önemlidir.

Geçiş hükmü: İİK Geçici m.19 uyarınca 79/a maddesi, 5 Nisan 2023'ten önce verilmiş konutta haciz kararları hakkında uygulanmaz; bu kararlar bakımından önceki hükümler geçerliliğini korur.

Eve haciz gelene kadar hangi aşamalar geçilir?

Haciz, icra takibinin ilk adımı değildir. Kapınızda bir icra memuru görmeden önce şu aşamaların tamamlanmış olması gerekir:

1. Takip talebi ve ödeme emri

Alacaklı icra dairesine başvurur, size ödeme emri tebliğ edilir. İtiraz ve ödeme süreleri takip türüne göre değişir.

2. Takibin kesinleşmesi

Süresinde itiraz edilmez veya itiraz kaldırılırsa takip kesinleşir. İtiraz edildiyse alacaklının önce bu itirazı aşması gerekir.

3. Haciz talebi (1 yıllık süre)

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.78/2). İtiraz veya dava süresi bu süreye dâhil edilmez.

4. Haczin yapılması (3 gün)

İcra dairesi, talepten itibaren nihayet üç gün içinde haczi yapar (İİK m.79). Talep konuta ilişkinse önce m.79/a onayı alınır.

Alacaklı, haciz talebinde bulunmadan da UYAP üzerinden mal, hak ve alacak sorgulaması yapabilir ve sistem üzerinden haciz talep edebilir (İİK m.78/1). Uygulamada banka hesabı, maaş ve araç hacizleri bu yolla, eve gidilmeksizin konur. Konuta fiilen gelinmesi genellikle bu elektronik hacizlerden sonuç alınamadığı hâllerde gündeme gelir.

Evin tapusuna haciz: kimse kapınızı çalmaz

"Eve haciz" ile "evin haczi" birbirinden tamamen farklı iki işlemdir ve bu ayrım bu sayfadaki en sık karıştırılan noktadır:

Eve haciz (taşınır haczi)

Konuttaki eşyanın haczidir. Fiilen adrese gelinmesini gerektirir, bu nedenle İİK m.79/a uyarınca icra mahkemesinin onayına bağlıdır. Haczedilebilecek şeyler İİK m.82/1-(3) nedeniyle çok sınırlıdır.

Evin haczi (taşınmaz haczi)

Taşınmazın kendisinin haczidir. Tapu kaydına haciz şerhi işlenerek yapılır; adrese gelinmez, kapı çalınmaz, eşyaya dokunulmaz. Çoğu kişi tapusuna haciz konduğunu ancak tapu kaydını sorgulayınca fark eder.

İİK m.79/2 — son cümle

"Resmî sicile kayıtlı malların haczi, takibin yapıldığı icra dairesince, kaydına işletilmek suretiyle doğrudan da yapılabilir."

  • Tapuya ne bildirilir?

    İİK m.91 uyarınca haciz keyfiyeti, haczin ne miktar meblağ için yapıldığı ve alacaklının adı ile tebliğe yarar adresi icra dairesince tapu siciline bildirilir. Hacze yeni alacaklılar iştirak eder veya haciz kalkarsa bunlar da tapu siciline haber verilir.

  • Şerhin sonucu nedir?

    İİK m.91/1 gereği taşınmazın haczi ile tasarruf hakkı sınırlanır. Şerh, evin ertesi gün satılacağı anlamına gelmez; satış ayrı bir aşamadır ve kendi süreleri ile bildirimleri vardır. Hacizli taşınmazın el değiştirmesi hâlinde İİK m.148/a uygulanır: yeni malik tapu müdürlüğüne yurt içinde bir tebligat adresi bildirmek zorundadır.

  • Elektronik yolun dayanağı

    İİK m.78/1 uyarınca kamu kurum ve kuruluşları ile kredi ve finansal kuruluşlar, UYAP ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlamakla yükümlüdür. İcra dairesinin taşınmaz haczini sicile doğrudan işletebilmesinin altyapısı budur; şerh için tapu müdürlüğüne fiziken evrak taşınması gerekmez.

  • "E-Haciz" kamu alacaklarına özgüdür

    Halk arasında ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün kendi tanımında "e-Haciz", kamu alacaklarının tahsili amacıyla vergi daireleri, sosyal güvenlik kurumları veya diğer yetkili kamu kurumlarınca taşınmazlar üzerine uygulanan haciz şerhlerinin dijital ortamda işlenmesini ve takip edilmesini ifade eder. Bu hacizler İİK'ya değil 6183 sayılı Kanuna tabidir: m.88 uyarınca gayrimenkul haczi, haciz keyfiyetinin tapuya tebliğ edilmesiyle yapılır ve haciz bildirileri posta yerine elektronik ortamda tebliğ edilebilir; banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacaklar için m.79 uygulanır. TKGM ile ilgili kurumlar arasındaki veri entegrasyonu sayesinde bildirimler tapu kütüğüne kâğıt ortamına gerek kalmadan yansır. Tapu kaydınızdaki bir haciz şerhinin icra dairesinden mi yoksa bir kamu kurumundan mı geldiğini, şerhin altındaki kurum bilgisinden ayırt edebilirsiniz.

  • Meskeniyet şikâyeti — ama doğru mercie

    Şerhi bir icra dairesi koyduysa (İİK takibi), haline münasip evinizin haczedildiğini düşündüğünüzde şerhi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra hukuk mahkemesine haczedilmezlik şikâyetinde bulunmanız gerekir (İİK m.16/1, m.82/1-12). Şerhi vergi dairesi veya SGK gibi bir kamu kurumu koyduysa bu yol işlemez: haczedilmezlik 6183 sayılı Kanunun kendi listesine göre belirlenir (m.70; borçlunun haline münasip evi m.70/11'de yer alır, ev eşyası koruması ise m.70/3'te İİK'dakinden dar tutulmuştur) ve uyuşmazlık icra hukuk mahkemesinde değil idari yargıda görülür. Bu nedenle harekete geçmeden önce şerhin hangi kurumdan geldiğini mutlaka teyit edin.

Tapunuzdaki haczi kendiniz sorgulayın

Taşınmaz haczi size tebliğ edilmediği için, öğrenmenin yolu tapu kaydınızı sorgulamaktır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün Web Tapu hizmeti üzerinden, yalnızca T.C. kimlik numaranız ve e-Devlet şifrenizle şu adımları izleyebilirsiniz:

  1. 1Web Tapu'ya e-Devlet bilgilerinizle "Bireysel" giriş yapın.
  2. 2Ana menüden "Taşınmaz Listesi" sekmesiyle üzerinize kayıtlı mülkleri listeleyin.
  3. 3İncelemek istediğiniz taşınmazın yanındaki "Detay/Belge" butonuna basın.
  4. 4"Şerhler" ve "Beyanlar" kısmında "Haciz" başlığı altındaki kayıtları inceleyin.
  5. 5Borcu ödediyseniz, ilgili kurumun gönderdiği elektronik fek (kaldırma) yazısının tapu kütüğüne işlenip işlenmediğini aynı ekrandan teyit edin.

Bu ekranda haczin tesis tarihi ve yevmiye numarası, haczi koyan idari birim ve haciz miktarı görünür; ayrıca haciz şerhini içeren tapu kaydı örneği oluşturabilirsiniz. Aynı kısıtlılık bilgisine e-Devlet'teki "Tapu Bilgilerim" üzerinden de ulaşılabilir. Bu bilgiler, meskeniyet şikâyeti veya usulsüzlük iddiası için gereken yedi günlük sürede (İİK m.16/1) hangi dosyaya karşı hareket edeceğinizi belirler.

Evdeki eşyalar haczedilir mi?

İİK m.82/1-(3) — yürürlükteki metin

"Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası" haczolunamaz.

Bu metin 7445 sayılı Kanunla getirildi. Önceki düzenlemede koruma "lüzumlu eşya" ile sınırlıydı ve "aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri" haczedilebiliyordu. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de bu dönemde, ikinci buzdolabı veya ikinci fırın gibi eşyaların haczedilebileceğini kabul ediyordu. Yürürlükteki metinde bu ölçüt yoktur: ev eşyasının tamamı koruma altındadır, yalnızca sayılan kıymetli şeyler koruma dışındadır.

Aynı Kanunla İİK m.82'nin ikinci fıkrası da değiştirildi. "Borcun bu eşya bedelinden doğmaması" kaydı artık (2), (4), (5), (7) ve (12) numaralı bentler için geçerlidir; ev eşyasına ilişkin (3) numaralı bent bu sınırlamanın dışında bırakılmıştır. Geçici m.19 uyarınca bu değişiklikler, 5 Nisan 2023'ten önce haczedilmiş eşyalar hakkında uygulanmaz.

Haczedilemeyenler

  • Kişisel eşya ve tüm ev eşyası

    Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası (İİK m.82/1-3).

  • Haline münasip ev

    Borçlunun sosyal durumuna ve ailesinin ihtiyaçlarına uygun konut (İİK m.82/1-12). Değeri aşan kısım için m.82/3. fıkra uygulanır.

  • Bedenî çalışmaya dayalı meslek eşyası

    Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli her türlü eşya (İİK m.82/1-2).

  • İki aylık yiyecek ve yakacak

    Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları; borçlu çiftçi ise gelecek mahsul için tohumluğu (İİK m.82/1-6).

  • Öğrenci bursları

    Öğrenci bursları haczedilemez (İİK m.82/1-13).

  • Bedensel zarar tazminatları

    Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için ödenen tazminatlar (İİK m.82/1-11).

Haczedilebilenler

  • Kıymetli şeyler

    Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler — ev eşyası korumasının açık istisnasıdır (İİK m.82/1-3).

  • Haline münasip olmayan konut

    Borçlunun sosyal durumunu aşan konut haczedilip satılır; haline münasip ev bedeli borçluya bırakılır (İİK m.82/3. fıkra).

  • Maaş ve ücretin bir kısmı

    Borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca takdir edilen miktar düşüldükten sonra kalan kısım; kesinti dörtte birden az olamaz (İİK m.83).

  • Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları

    Alacağa yetecek miktarda haczedilebilir; bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85/1).

İcra memurunun değerlendirme yetkisi: İİK m.82 son fıkra uyarınca icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne ya da reddine karar verir. Ayrıca muhafaza ve satış masraflarını karşılamayacağı muhakkak olan şeyler haczolunmaz (İİK m.85/5).

Evin kendisi haczedilir mi? Meskeniyet şikâyeti

İİK m.82/1-(12) borçlunun "haline münasip" evinin haczedilemeyeceğini söyler. Bir meskenin borçlunun haline uygun olup olmadığı, borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre belirlenir. Buradaki "aile" geniş anlamdadır: borçluyla aynı çatı altında yaşayan ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsar.

Ev haline münasipten değerliyse ne olur?

Haciz kalkmaz. İİK m.82/3. fıkra uyarınca taşınmaz haczedilip satılır; satış bedelinden borçluya haline münasip bir ev alabileceği tutar bırakılır, kalanı hak sahiplerine ödenir. Satış, borçlunun haline münasip ev alabileceği miktardan aşağı bir bedelle yapılamaz.

Değer nasıl belirlenir?

Yargıtay yerleşik uygulamasında bilirkişi, yalnızca hacizli evin bulunduğu semte bakamaz; borçlunun daha mütevazı koşullara sahip yerlerde haline münasip bir evi hangi bedelle edinebileceğini de belirlemelidir. Takip hukukunda asıl olan borcun ödenmesidir; borçlunun aynı muhitte oturması zorunlu değildir.

Üzerinde ipotek varsa

Borçlunun serbest iradesiyle kurduğu ipotek, meskeniyet iddiasından feragat sayılır. Konut kredisi, esnaf kredisi, zirai kredi gibi zorunlu ipotekler ise şikâyete engel değildir. Haciz tarihi itibarıyla ipoteğe konu borç ödenmişse, tapudaki şerh şikâyet hakkını ortadan kaldırmaz.

Borç evin bedelinden doğuyorsa

İİK m.82/2 uyarınca (12) numaralı bentteki istisna, borcun o taşınmazın bedelinden doğmaması hâline özgüdür. Evin satın alma bedelinden kaynaklanan borçta meskeniyet iddiası dinlenmez.

Nasıl ileri sürülür?

Meskeniyet iddiası, haczedilmezlik şikâyeti olarak icra hukuk mahkemesine yapılır. Süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16/1). Sürenin kaçırılması hakkın kaybına yol açar.

Evdeki eşya başkasına aitse: istihkak iddiası

İİK m.97/a'daki mülkiyet karinesine göre bir taşınırı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır; borçlu ile üçüncü kişiler malı birlikte ellerinde bulundursa dahi mal borçlunun elinde kabul edilir. Ancak aynı madde önemli bir denge kurar:

"Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer."

  • Beyan yükümlülüğü

    Borçlu ya da malı birlikte elinde bulunduran kişiler, taşınır üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı bulunduğunu haciz memuruna beyan etmek ve bunun tutanağa geçirilmesini istemek zorundadır; memur da bu beyana davet etmekle yükümlüdür (İİK m.85/2).

  • Muhafaza edilmeyebilir

    Üçüncü kişi yediemin sıfatını kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz (İİK m.97/a, m.99). İstihkak iddiasına itiraz edilirse ve takibin devamına karar verilirse mal muhafaza altına alınabilir.

  • Yedi günlük süreler

    İstihkak iddiasına itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; üçüncü kişi, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açmak zorundadır (İİK m.97/6). Hacze sonradan muttali olan üçüncü kişi, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde dava açabilir.

  • İspat yükü davacıda

    İstihkak davacısı, malı ne suretle edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiilî sebepleri göstermek ve ispat etmekle yükümlüdür. Fatura, sözleşme ve ödeme kayıtlarını saklamak bu nedenle belirleyicidir.

Haciz anında adım adım ne yapmalısınız?

  1. 1

    Kimlik ve dosya bilgisini isteyin

    Gelen görevlinin resmî kimliğini, hangi icra dairesinden geldiğini ve icra dosya numarasını not alın. Alacaklının kim olduğunu ve takip tutarını sorun.

  2. 2

    Konutta haciz onayını sorun

    İİK m.79/a gereği konutta haciz için icra mahkemesinin onay kararı gerekir. Bu kararı görmek isteyin. İhtiyati haciz hâlinde bu onay aranmaz; hangi tür haciz olduğunu öğrenin.

  3. 3

    Kapıyı açın, direnmeyin

    Borçlu, talep hâlinde kilitli yerleri ve dolapları açmak zorundadır; bu yerler icabında zorla açtırılır (İİK m.80/3). Direnmek işlemi durdurmaz, hukuki durumunuzu ağırlaştırır.

  4. 4

    Beyanlarınızı tutanağa yazdırın

    Üçüncü kişiye ait mallar, haczedilemezlik ve meskeniyet iddialarınız haciz tutanağına geçmelidir. Borçlu, taşınır üzerinde üçüncü kişinin hakkını beyan etmekle yükümlüdür (İİK m.85/2).

  5. 5

    Aşkın hacze itiraz edin

    Alacaklının ana para, faiz ve masraflarına yetecek miktarı aşan haciz yapılamaz (İİK m.85/1). Memur, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğunca telif etmekle yükümlüdür.

  6. 6

    Yedi gün içinde şikâyet edin

    Kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan icra işlemlerine karşı, öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur (İİK m.16).

Zor kullanma sınırı: İİK m.80 gereği kilitli yerler icabında zorla açtırılabilir. Borçlunun üzerinde para, kıymetli evrak, altın veya gümüş sakladığı anlaşılır ve vermekten kaçınırsa borçlunun şahsına karşı kuvvet kullanılabilir. Borçlu haciz sırasında yerinde bulunmazsa haciz gıyabında yapılır; kimsenin evde olmaması haczi engellemez.

Hacizden sonra ne olur?

Muhafaza mı, sizde mi kalır?

Para, kıymetli evrak ve kıymetli şeyleri icra dairesi muhafaza eder. Diğer taşınırlar masrafı alacaklıdan peşin alınarak muhafaza altına alınır; alacaklı muvafakat ederse mal geçici olarak borçluda veya üçüncü kişide bırakılabilir (İİK m.88).

Hacizli malı satmak suçtur

Borçlu, alacaklının muvafakati ve icra memurunun izni olmadan hacizli taşınırlarda tasarruf edemez (İİK m.86). Teslim amacı dışında tasarruf, TCK m.289 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası gerektirir.

Bir yıllık satış süresi

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde satış isteyebilir (İİK m.106). Bu süre içinde satış istenmezse mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110) ve haczin kalkmasına sebep olan alacaklı haciz-muhafaza giderlerinden sorumlu olur.

Kıymet takdirine itiraz

Kıymet takdiri raporunun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde şikâyet edilebilir; şikâyetten itibaren yedi gün içinde masraf yatırılırsa yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılır. Mahkemenin kararı kesindir (İİK m.128/a).

Rızaen satış yetkisi

Borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde malını rızaen satmak için kendisine yetki verilmesini isteyebilir. Kıymet takdiri kesinleşince cebrî satış durur ve borçluya on beş gün verilir. Bedel; muhammen kıymetin yüzde doksanına karşılık gelen miktar ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazlaysa o miktardan, ayrıca bu miktara eklenecek olan ve o aşamaya kadar bu mahcuz için yapılan takip masrafları toplamından az olamaz (İİK m.111/a).

Elektronik açık artırma

Satış, UYAP'a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır; teklif verme süresi yedi gündür. Son on dakikada teklif verilirse artırma üçer dakika uzar; uzamalar toplamı bir saati geçemez (İİK m.111/b).

Satışı durdurmanın yasal yolu: taksitle ödeme (İİK m.111)

Borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti derhal öderse icra muamelesi durur. Şartlar: yeterli miktarda mal haczedilmiş olmalı, her taksit borcun dörtte birinden az olmamalı, ödemeler aydan aya yapılmalı ve toplam süre üç ayı geçmemelidir. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder. Ayrıca alacaklı ile icra dairesinde yapılacak taksit sözleşmesi süresince satış isteme süreleri işlemez (en çok on yıl).

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihadı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi

E. 2024/5468 — K. 2024/6909 — T. 09.09.2024

Konutta haciz onayı

Temel ilke

İcra mahkemesinin İİK m.79/a kapsamında verdiği konutta haciz onay kararı kesindir; bu karara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Borçlunun istinaf talebinin reddi usule uygun bulunmuş, bölge adliye mahkemesinin temyiz talebini reddeden kararı onanmıştır.

Pratik sonucu şudur: konutta haciz kararına karşı "onay kararını istinafa götürerek haczi durdurma" stratejisi işlemez. Borçlunun asıl savunma alanı, haciz işleminin kendisine ve haczedilen mala yönelik şikâyet yollarıdır — haczedilmezlik (meskeniyet) şikâyeti, istihkak iddiası ve İİK m.16 kapsamındaki yedi günlük genel şikâyet.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

E. 2023/575 — K. 2024/16 — T. 24.01.2024

Meskeniyet ve ipotek

Temel ilke

Borçlunun daha önce ipotek ettiği taşınmazı hakkında sonradan haczedilmezlik şikâyetinde bulunabilmesi için ipoteğin mesken kredisi, esnaf kredisi, zirai kredi gibi zorunlu ipoteklerden olması gerekir. Serbest iradeyle kurulan ipotek, meskeniyet iddiasından önceden feragat sayılır. Ancak haciz tarihi itibarıyla ipotek borcu ödenmişse, ipotekle yükümlü olmayan taşınmaz hakkında meskeniyet şikâyetinde bulunulabilir.

Kararda, bankaların "doğmuş doğacak tüm borçların teminatı" şeklinde kurduğu üst sınır ipoteklerinin, konut kredisine özgülenmediği için zorunlu ipotek sayılmadığı da vurgulanmıştır. Evinizin tapu kaydındaki ipoteğin hangi krediye özgülendiği, meskeniyet şikâyetinizin kaderini doğrudan belirler.

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

Emine Göksel, B. No: 2016/10454 — T. 12.12.2019

Aile konutu

Temel ilke

Haczedilen ev aynı zamanda aile konutu ise, "haline münasip ev" kavramı yalnızca borçlunun değil, borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomik durumuna uygun konut olarak anlaşılmalıdır. Aile konutunun haczine karşı yargı yoluna başvurmakta malik olmayan eşin de hukuki yararı vardır; şikâyetin aktif dava ehliyeti yokluğundan reddi, Anayasa m.20'de güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkını ihlal eder.

Bu karar, hacze konu evin maliki olmayan eş bakımından pratik bir kapı açar: kendi adına tapu bulunmasa dahi, aile konutu güvencesine dayanarak haczin kaldırılması istemini yargı önüne taşıyabilir. Kararda azınlık görüşü, "aile konutu" ile "haline münasip ev" kavramlarının özdeş sayılmasına karşı çıkmıştır; bu nedenle somut dosyada başvurunun nasıl kurgulandığı belirleyicidir.

Sık karıştırılan noktalar

Maaş haczi eve haciz değildir

Maaş, ücret ve emekli aylıkları için icra dairesi işverene müzekkere gönderir. Kesinti, borçlu ve ailesinin geçimi için takdir edilen miktar düşüldükten sonra yapılır ve dörtte birden az olamaz (İİK m.83). Birden fazla haciz varsa sıraya konur.

Emekli aylığı kural olarak haczedilemez

5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca gelir, aylık ve ödenekler; SGK'nın 88. maddeye göre takip edilen alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü haciz talebini reddeder.

Haczedilebilirlik önceden kararlaştırılamaz

İİK m.83/a gereği, m.82 ve m.83'te yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir. Sözleşmedeki böyle bir madde sizi bağlamaz.

Gece vakti ve tatil günü ayrımı

İİK m.51 gece vakti (güneşin batmasından bir saat sonrası ile doğmasından bir saat öncesi) ve tatil günlerinde takip muamelesi yapılamayacağını söyler; ancak aynı madde tatil günlerinde haciz, tebligat ve muhafaza tedbirlerini açıkça istisna tutar. Gece vakti haciz ise yalnızca mal kaçırma anlaşılırsa caizdir.

Sıkça sorulan sorular

28 soru, dört başlıkta toplandı: haciz kapıya geldiğinde ne olur, evde neler haczedilebilir, evin kendisi ve aile bakımından durum nedir, hacizden sonra hangi yollar açıktır. Her yanıt ilgili kanun maddesine atıfla verilmiştir.

Haciz kapıya geldiğinde7 soru

Haciz için eve gelmeden önce haber verilir mi?

Hayır. Haciz ziyareti için önceden randevu verilmez, gün ve saat bildirilmez. Kanunun öngördüğü tek önceden uyarı ödeme emridir: İİK m.60/5 uyarınca ödeme emri, borç ödenmez veya itiraz olunmazsa cebrî icraya devam edileceği beyanını içerir. Bunun ötesinde bir ön bildirim yoktur; kanun tam tersini varsayar. İİK m.79 icra dairesinin talepten nihayet üç gün içinde haczi yapacağını, m.80/2 ise borçlu yerinde bulunmaz ve hemen bulundurulması mümkün olmazsa haczin gıyabında yapılacağını söyler. Bildirim haciz sonrasına bağlanmıştır: İİK m.103 uyarınca haciz sırasında borçlu veya adına tebellüğe yetkili kimse bulunmazsa borçlu, üç gün içinde tutanağı incelemek ve diyeceği varsa söylemek üzere icra dairesine davet edilir; tebellüğe yetkili kimse bulunuyorsa tutanağın bir örneği ona verilir ve maddenin açık ifadesiyle "borçluya veya alacaklıya ayrıca haber verilmez". Konutta haciz onayı da bir haber niteliği taşımaz: İİK m.79/a incelemesi dosya üzerinden yapılır, borçlu dinlenmez ve karar kesindir.

KaynakİİK m.60/5İİK m.79İİK m.80/2İİK m.103İİK m.79/a

Haczin geleceğini önceden nasıl öğrenebilirim?

Kendiniz takip ederek. Ödeme emri size tebliğ edildiği andan itibaren dosya numaranızı bilirsiniz; UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dosyanın safahatını, yapılan talepleri ve alınan kararları izleyebilirsiniz. Elektronik tebligat adresinizi (UETS) düzenli kontrol etmek de önemlidir, çünkü tebligatların gecikmeli fark edilmesi itiraz ve şikâyet sürelerini eritir. Sürecin ilerleyen aşamaları ise kanunen tebliğ edilir: kıymet takdiri raporu borçluya, haciz koydurmuş alacaklılara ve ipotekli alacaklılara tebliğ olunur (İİK m.128/2) ve satış ilanının bir sureti borçluya tebliğ edilir (İİK m.127). Yani satış aşamasında haberdar edilirsiniz; sürpriz olan yalnızca fiilî haciz ziyaretidir.

KaynakİİK m.127İİK m.128/2

Konutta haciz için mahkeme kararı şart mı?

Evet. İİK m.79/a uyarınca icra müdürü, haciz yapılması talep edilen yerin konut olduğunu tespit ederse bu yerde haciz yapılmasına karar verir ve bu kararı derhal icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme, dosyanın kendisine tevdi edildiği tarihten itibaren en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleme yapar; yer konutsa onay kararı verir ve bu karar icra dairesine bildirilince haciz işlemleri yapılır. Onay olmadan konutta fiilî haciz yapılamaz. Bunun iki istisnası vardır. Birincisi ihtiyati hacizdir: m.79/a son fıkra gereği bu onay usulü ihtiyati haciz hakkında uygulanmaz. İkincisi rıza hâlidir: konut olmadığı kabul edilen bir yer için verilen haciz kararı üzerine gidildiğinde oranın konut olduğu anlaşılırsa, kanun haciz işlemine son verilmesini yalnızca borçlunun haczin yapılmasına rıza göstermemesi şartına bağlar; borçlu rıza gösterirse hacze önceden onay alınmaksızın devam edilebilir.

KaynakİİK m.79/a

Kapıyı açmazsam ne olur? Çilingirle kapı açtırılır mı?

Evet, açtırılabilir. İİK m.80/3 gereği borçlu, talep hâlinde kilitli yerleri ve dolapları açmak ve diğer eşyayı göstermek zorundadır; bu yerler icabında zorla açtırılır. Ayrıca İİK m.81 uyarınca bütün zabıta memurları, icra memurunun yazılı müracaatı üzerine zor kullanma konusunda yardım etmekle yükümlüdür; köylerde muhtarlar da haczi yapan memurun emirlerini yerine getirmek zorundadır. Direnmek haczi durdurmaz. Doğru yol kapıyı açmak, itiraz ve beyanlarınızı haciz tutanağına yazdırmak ve yedi gün içinde icra hukuk mahkemesine şikâyet etmektir (İİK m.16).

KaynakİİK m.80/3İİK m.81İİK m.16

Evde kimse yokken haciz yapılabilir mi?

Evet. İİK m.80/2 uyarınca borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde bulunmaz ve hemen bulundurulması da mümkün olmazsa haciz gıyabında yapılır. Evde kimsenin olmaması haczi engellemez; kilitli yerler İİK m.80/3 kapsamında açtırılabilir. Bu durumda yapılan işlemi haciz tutanağından öğrenirsiniz ve şikâyet süresi, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren işlemeye başlar (İİK m.16/1).

KaynakİİK m.80/2İİK m.80/3İİK m.16/1

Gece veya hafta sonu eve haciz gelir mi?

İİK m.51 gece vaktini "güneşin batmasından bir saat sonrası ile güneşin doğmasından bir saat öncesi" olarak tanımlar ve gece vakti ile tatil günlerinde takip muamelesi yapılamayacağını söyler. Ancak aynı madde açık bir istisna getirir: tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabileceği gibi muhafaza tedbirleri de alınabilir. Gece vakti haciz ise kural olarak yapılamaz; borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz caizdir, gece iş görülen yerlerde de gece vakti hasılat haczi mümkündür.

KaynakİİK m.51/1

Haciz tutanağına neler yazılır, ne yazdırmam gerekir?

İİK m.102 uyarınca tutanağa alacaklı ve borçlunun ad ve soyadı, alacak miktarı, haczin hangi gün ve saatte yapıldığı, haczedilen mallar ile takdir edilen kıymetleri ve varsa üçüncü kişilerin iddiaları yazılır. Bu son ibare sizin için kritiktir: üçüncü kişiye ait eşyaya, haczedilemezlik ve meskeniyet iddialarınıza ilişkin beyanlarınızın tutanağa geçirilmesini isteyin. Borçlu, taşınır üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı bulunduğunu beyan etmek ve beyanının tutanağa geçirilmesini talep etmekle zaten yükümlüdür (İİK m.85/2).

KaynakİİK m.102İİK m.85/2

Neler haczedilir, neler haczedilemez?6 soru

Evime haciz gelirse eşyalarım alınır mı?

Kural olarak hayır. İİK m.82/1-(3) uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. 5 Nisan 2023'te yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun, eski metindeki "lüzumlu eşya" ölçütünü ve "aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri haczedilebilir" kuralını kaldırmıştır. Korumanın dışında kalanlar yalnızca para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeylerdir. İcra memuru da haczin caiz olup olmadığını değerlendirip talebi reddedebilir (İİK m.82 son fıkra).

KaynakİİK m.82/1-3İİK m.82 son fıkra7445 s.K. (RG 5.4.2023)

Televizyon, buzdolabı, çamaşır makinesi haczedilir mi? Peki ikincisi varsa?

Bunlar ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyasıdır ve yürürlükteki İİK m.82/1-(3) metnine göre haczedilemez. İkinci televizyon veya ikinci buzdolabı tartışması, 7445 sayılı Kanun öncesine aittir: eski metin "aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri" haczedilemez dediği için Yargıtay 12. Hukuk Dairesi fazladan olanın haczedilebileceğini kabul ediyordu. Bu ölçüt kanun metninden çıkarılmıştır. İİK Geçici m.19 uyarınca değişiklik yalnızca 5 Nisan 2023'ten önce haczedilmiş eşyalar hakkında uygulanmaz; o eşyalar bakımından eski hükümler geçerliliğini korur.

KaynakİİK m.82/1-3İİK Geçici m.197445 s.K.

Evdeki altın, ziynet eşyası ve nakit para haczedilir mi?

Evet. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler, ev eşyası korumasının açıkça dışında tutulmuştur (İİK m.82/1-3). Bu tür şeyler haczedildiğinde yediemine bırakılmaz; İİK m.88/1 uyarınca doğrudan icra dairesi tarafından muhafaza edilir. Ayrıca haczi yapan memur, borçlunun üzerinde para, kıymetli evrak, altın veya gümüş sakladığını anlar ve borçlu bunları vermekten kaçınırsa, İİK m.80/4 uyarınca borçlunun şahsına karşı kuvvet kullanılabilir.

KaynakİİK m.82/1-3İİK m.88/1İİK m.80/4

Evdeki eşyalar eşime veya bir başkasına ait; ne yapmalıyım?

Bunu haciz sırasında memura beyan edip tutanağa geçirtmelisiniz (İİK m.85/2, m.102). İİK m.97/a'daki mülkiyet karinesine göre taşınırı elinde bulunduran malik sayılır ve borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte ellerinde bulundursa dahi mal borçlu elinde kabul edilir. Buna karşılık aynı madde, birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara ait oldukları açıkça anlaşılanları veya örf-âdet, sanat, meslek ya da meşgale icabı olanları onların sayar; karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer. Borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte elde bulundurduğu bu hâlde de üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; ancak İİK m.97/1 uyarınca takibin devamına karar verilirse mal muhafaza altına alınabilir. İstihkak iddiasına itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gider ve yedi günlük dava süreleri işler (İİK m.96-99).

KaynakİİK m.85/2İİK m.97/aİİK m.96-997343 s.K.

Kiracıyım; ev sahibimin borcu için benim eşyalarım haczedilir mi?

Haciz, takibin borçlusuna ait mallar üzerinde yapılır; ev sahibinizin borcu nedeniyle sizin kişisel eşyalarınız haczedilemez. Ancak memur, taşınırı elinde bulunduranın malik sayıldığı karineyle hareket eder (İİK m.97/a). Bu nedenle kira sözleşmenizi, faturaları ve eşyaların size ait olduğunu gösteren belgeleri hazır bulundurup durumu haciz tutanağına geçirtmeniz gerekir. Haczedilen şey borçlunun elinde değil de üçüncü kişi nezdinde bulunuyorsa, üçüncü kişi yediemin sıfatını kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz ve icra müdürü alacaklıya yedi gün içinde istihkak davası açması için süre verir; bu süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (İİK m.99).

KaynakİİK m.97/aİİK m.99

Maaşım ve emekli aylığım haczedilir mi?

Maaş, ücret ve benzeri gelirler kısmen haczedilebilir: borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca lüzumlu görülen miktar düşüldükten sonra kalan kısım haczolunur; kesinti dörtte birden az olamaz ve birden fazla haciz varsa sıraya konur (İİK m.83). Emekli aylığı bakımından ise 5510 sayılı Kanun m.93 özel bir koruma getirir: gelir, aylık ve ödenekler, SGK'nın 88. maddeye göre takip ettiği alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez; borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü bu yöndeki haciz talebini reddeder. Ayrıca İİK m.83/a uyarınca, haczedilemeyen mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan sözleşmeler geçersizdir.

KaynakİİK m.83İİK m.83/a5510 s.K. m.93

Evin kendisi ve aile7 soru

Oturduğum ev haczedilip satılabilir mi?

Borçlunun "haline münasip" evi haczedilemez (İİK m.82/1-12). Bir meskenin haline uygun olup olmadığı, borçlunun haciz anındaki sosyal durumuna ve borçlu ile ailesinin ihtiyaçlarına göre belirlenir; buradaki aile, borçluyla aynı çatı altında yaşayan ve bakmakla yükümlü olduğu kişileri kapsar. Ev bu ölçünün üzerinde bir değerdeyse haciz kalkmaz: İİK m.82/3. fıkra uyarınca taşınmaz haczedilip satılır, satış bedelinden borçluya haline münasip bir ev alabileceği tutar bırakılır, kalanı hak sahiplerine ödenir ve satış bu tutarın altında bir bedelle yapılamaz. Borç doğrudan o evin bedelinden doğuyorsa meskeniyet iddiası dinlenmez (İİK m.82/2).

KaynakİİK m.82/1-12İİK m.82/2İİK m.82/3. fıkra

Tapuda aile konutu şerhi varsa ev haczedilemez mi?

Aile konutu şerhi tek başına haczi engellemez. TMK m.194 eşlerden birinin, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devretmesini veya üzerindeki hakları sınırlamasını yasaklar; muhatabı malik olan eştir, cebrî icra organları değildir. Buna karşılık Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Emine Göksel kararında (B. No: 2016/10454, 12.12.2019), hacze konu meskenin aynı zamanda aile konutu olması hâlinde "haline münasip ev" değerlendirmesinin borçlunun ve ailesinin durumuna göre yapılması gerektiğine ve aile konutunun haczine karşı malik olmayan eşin de yargı yoluna başvurmakta hukuki yararı bulunduğuna karar vermiş, şikâyetin aktif dava ehliyeti yokluğundan reddini Anayasa m.20 kapsamında ihlal saymıştır.

KaynakTMK m.194AYM GK, Emine Göksel, B. No: 2016/10454 (12.12.2019)

Evim üzerinde ipotek var; yine de meskeniyet iddia edebilir miyim?

İpoteğin türüne bağlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.01.2024 tarihli kararına göre (E. 2023/575, K. 2024/16), borçlunun daha önce ipotek ettiği taşınmazı hakkında sonradan haczedilmezlik şikâyetinde bulunabilmesi için ipoteğin mesken kredisi, esnaf kredisi, zirai kredi gibi zorunlu olarak kurulmuş ipoteklerden olması gerekir; bu tür ipotekler sosyal amaçlı kredinin teminatı olduğu için şikâyete engel değildir. Serbest iradeyle kurulan ipotek ise meskeniyet iddiasından önceden feragat sayılır. Kararda ayrıca, "doğmuş doğacak tüm borçların teminatı" şeklinde kurulan ve konut kredisine özgülenmemiş üst sınır ipoteğinin zorunlu ipotek sayılmadığı vurgulanmıştır. Haciz tarihi itibarıyla ipoteğe konu borç ödenmişse, tapudaki şerh şikâyet hakkınızı ortadan kaldırmaz.

KaynakYargıtay HGK E.2023/575 K.2024/16 (24.01.2024)İİK m.82/1-12

Ev eşimin üzerine kayıtlı; benim borcum için haczedilir mi?

Kural olarak hayır. Haciz, takip borçlusunun malvarlığı üzerinde uygulanır; evlilik eşlerin mallarını kendiliğinden ortaklaştırmaz ve eşiniz adına tapuda kayıtlı taşınmaz sizin borcunuz için haczedilemez. Bunun sınırı, malın alacaklıdan kaçırmak amacıyla devredildiği iddiasıdır: elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan alacaklı, tasarrufun iptali davası açabilir (İİK m.277 vd.). Ayrıca hacze konu taşınmaz sizin adınıza kayıtlıysa, eşinizin adına şerh konulmuş olması haczi engellemez.

KaynakİİK m.277 vd.

Tapuma haciz konulduğunu nasıl öğrenirim? Bunun için eve gelinir mi?

Taşınmaz haczi için adrese gelinmez. İİK m.79/2 son cümlesi uyarınca resmî sicile kayıtlı malların haczi, takibin yapıldığı icra dairesince kaydına işletilmek suretiyle doğrudan yapılabilir; İİK m.91 uyarınca haciz keyfiyeti, miktarı ve alacaklının adı ile tebliğe yarar adresi icra dairesince tapu siciline bildirilir. Bu nedenle tapunuza haciz konduğunu kapınız çalınarak değil, tapu kaydınızı sorguladığınızda öğrenirsiniz. Sorgulama için T.C. kimlik numaranız ve e-Devlet şifreniz yeterlidir: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün Web Tapu hizmetine bireysel giriş yapıp "Taşınmaz Listesi" üzerinden ilgili taşınmazın "Detay/Belge" ekranındaki "Şerhler" ve "Beyanlar" kısmına bakabilir, aynı kısıtlılık bilgisini e-Devlet'teki "Tapu Bilgilerim" üzerinden de görebilirsiniz. Ekranda haczin tarihi ve yevmiye numarası, haczi koyan birim ve haciz miktarı yer alır. Sürecin ilerleyen aşamaları ise size tebliğ edilir: kıymet takdiri raporu (İİK m.128/2) ve satış ilanının bir sureti (İİK m.127) borçluya tebliğ olunur.

KaynakİİK m.79/2İİK m.91İİK m.127İİK m.128/2

Tapuya haciz şerhi konunca evimi satabilir miyim?

Haciz şerhi mülkiyetinizi sona erdirmez ama elinizi bağlar: İİK m.91/1 uyarınca taşınmazın haczi ile tasarruf hakkı sınırlanır. Şerh tapu kaydında durduğu sürece taşınmaz, alıcı bakımından hacizli olarak devredilmiş olur; bu nedenle uygulamada satış ancak borcun kapatılıp şerhin kaldırılmasıyla ya da alıcının bu yükü kabul etmesiyle mümkün olur. Hacizli taşınmazın el değiştirmesi hâlinde İİK m.148/a uygulanır ve yeni malik tapu müdürlüğüne yurt içinde bir tebligat adresi bildirmek zorundadır. Cebrî satış aşamasına gelinmişse, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde taşınmazı rızaen satmak üzere kendinize yetki verilmesini isteyebilirsiniz (İİK m.111/a).

KaynakİİK m.91/1İİK m.148/aİİK m.111/a

Meskeniyet şikâyetini nereye ve ne kadar sürede yapmalıyım?

Meskeniyet (haczedilmezlik) iddiası, icra dairesinin işlemine karşı şikâyet yoluyla icra hukuk mahkemesine yapılır ve süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16/1). Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde aynı iddia kural olarak dinlenmez. Şikâyet üzerine mahkeme keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırır; Yargıtay uygulamasında bilirkişinin yalnızca hacizli evin bulunduğu semte bakması yeterli görülmez, borçlunun daha mütevazı koşullara sahip yerlerde haline münasip bir evi hangi bedelle edinebileceği de belirlenmelidir.

KaynakİİK m.16/1İİK m.82/1-12

Hacizden sonra ve borcun kapatılması8 soru

Haczedilip bana bırakılan eşyayı kullanmaya devam edebilir miyim?

Kullanabilirsiniz, ancak satamaz, devredemez veya kaçıramazsınız. İİK m.86 uyarınca borçlu, alacaklının muvafakati ve icra memurunun izni olmadan hacizli taşınır mallarda tasarruf edemez; haczi koyan memur, aksine hareketin cezai sorumluluk doğurduğunu borçluya ihtar eder. Yediemin olarak size teslim edilen hacizli mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunmak, TCK m.289'daki muhafaza görevini kötüye kullanma suçunu oluşturur: ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezasıdır; kişi malın sahibi ise ceza yarı oranında indirilir, eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bedelini ödeyen kişi hakkında ise cezanın beşte dördü indirilir.

KaynakİİK m.86TCK m.289

Haczedilen mal ne zaman satılır, satışı durdurabilir miyim?

Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde satış isteyebilir (İİK m.106); bu süre içinde satış istenmezse mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m.110). Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması zorunludur. Kıymet takdiri raporunun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde şikâyet edebilirsiniz (İİK m.128/a). Ayrıca kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde malınızı rızaen satmak için kendinize yetki verilmesini isteyebilirsiniz; kıymet takdiri kesinleşince cebrî satış durur ve size on beş gün verilir (İİK m.111/a). Satışın kendisi UYAP'a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve teklif verme süresi yedi gündür (İİK m.111/b).

KaynakİİK m.106İİK m.110İİK m.128/aİİK m.111/aİİK m.111/b

Haciz gelmeden önce ne yapabilirim? Taksitle ödeme mümkün mü?

Önce ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğini, süresinde itiraz edilip edilmediğini ve takibin kesinleşip kesinleşmediğini kontrol edin. Ardından İİK m.111 imkânını değerlendirin: borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti derhal öderse icra muamelesi durur. Şartlar şunlardır: yeterli miktarda mal haczedilmiş olmalı, her taksit borcun dörtte birinden az olmamalı, ödemeler aydan aya yapılmalı ve toplam süre üç ayı geçmemelidir. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder. Alacaklı ile icra dairesinde yapılacak taksit sözleşmesi süresince ise satış isteme süreleri işlemez (toplam süre on yılı aşarsa süreler yeniden işlemeye başlar).

KaynakİİK m.111

Evde haczedilecek hiçbir şey çıkmazsa ne olur?

Haczi kabil mal bulunmazsa bu durum haciz tutanağına kaydolunur (İİK m.102/4) ve tutanak, İİK m.105 uyarınca aciz vesikası hükmündedir. Haczi kabil malların alacağı karşılamaya yetmediği anlaşılırsa tutanak geçici aciz vesikası yerine geçer. Bu belge alacaklıya, İİK m.277 ve devamındaki tasarrufun iptali davasını açma hakkı verir. Yani "haczedilecek bir şey çıkmaması" takibi sona erdirmez; borç devam eder ve alacaklı yeni haciz talepleri ile daha önce yapılmış devirlere yönelik iptal davası yollarını kullanabilir.

KaynakİİK m.102/4İİK m.105İİK m.277 vd.

Mal beyanında bulunmazsam ne olur?

Mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarını, kazanç ve gelirlerini, yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve borcunu ne şekilde ödeyebileceğini icra dairesine yazılı veya sözlü bildirmesidir (İİK m.74). Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine, beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez (İİK m.76). Bu bir hapis cezası değil, beyana zorlama tedbiridir ve beyanda bulunulunca sona erer.

KaynakİİK m.74İİK m.76

Banka hesabımdaki para için de eve mi gelinir?

Hayır. Banka hesabı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar için eve gidilmesi gerekmez; icra dairesi doğrudan haciz ihbarnamesi gönderir (İİK m.89). Üçüncü kişi, ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse borç zimmetinde veya mal yedinde sayılır ve ikinci ihbarname gönderilir. Maaş ve ücret haczi ise bu üç aşamalı ihbarname usulüne değil İİK m.355 vd. hükümlerine tabidir: icra dairesinin tebligatının kanuni muhatapları (işveren ya da kurum), haczin icra edildiğini ve borçlunun maaş ve ücret miktarını nihayet bir hafta içinde bildirmek ve borç bitinceye kadar haczolunan miktarı kesip hemen icra dairesine göndermekle yükümlüdür. Ayrıca alacaklı, haciz talebinde bulunmaksızın UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilir ve sistem üzerinden haciz talep edebilir; bu takdirde icra dairesi tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder (İİK m.78/1). Konuta fiilen gelinmesi genellikle bu yollardan sonuç alınamadığı hâllerde gündeme gelir.

KaynakİİK m.89İİK m.355İİK m.78/1

Ödeme emri elime hiç ulaşmadı; haciz geçerli olur mu?

Tebligatın usulsüzlüğü ayrı bir şikâyet konusudur. Tebligat Kanunu m.32'ye göre tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatabı tebliğe muttali olmuşsa muteber sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir. Uygulamada bu, haczi öğrendiğiniz tarihin yeni tebliğ tarihi sayılmasına ve itiraz sürenizin o tarihten işlemeye başlamasına yol açar. Usulsüz tebligat şikâyeti de icra hukuk mahkemesine yapılır; İİK m.16/1 uyarınca öğrenmeden itibaren yedi günlük süre içinde harekete geçmek gerekir. Bu nedenle haczi öğrendiğiniz tarihi ve nasıl öğrendiğinizi belgelemek önemlidir.

KaynakTebligat K. m.32İİK m.16/1

Borcu ödersem haciz kendiliğinden kalkar mı? Bir kez daha haciz gelir mi?

Dosya borcu tamamen ödendiğinde takip sona erer ve icra dairesinden hacizlerin kaldırılmasını (fek) istemeniz gerekir; resmî sicile kayıtlı mallarda haciz şerhinin terkini icra dairesiyle yapılacak yazışma üzerine gerçekleşir (İİK m.110/2). Borç kısmen ödenmişse takip devam eder. Ayrıca haciz tek seferlik değildir: satış tutarı bütün alacakları ödemeye yetmezse icra memuru kendiliğinden yeni hacizler yaparak haczi tamamlar ve bu şekilde haczedilen mallar ayrıca satış talebine gerek kalmaksızın mümkün olduğu kadar çabuk satılır (İİK m.139).

KaynakİİK m.110/2İİK m.139

Somut durumunuz için hukuki destek

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Haczedilmezlik şikâyeti ve istihkak iddiası yedi günlük hak düşürücü sürelere bağlıdır; somut dosyanız için vakit kaybetmeden bir avukata danışın.

İletişime geçin

Kaynaklar: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.16, 51, 60, 74, 76, 78, 79, 79/a, 80, 81, 82, 83, 83/a, 85, 86, 88, 89, 96-99, 97/a, 102, 103, 105, 106, 110, 111, 111/a, 111/b, 127, 128, 128/a, 139, 148/a, 277, 355, Geçici m.19), 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.194, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.289, 5510 sayılı Kanun m.93, 6183 sayılı Kanun m.70, m.79 ve m.88, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32, 7445 sayılı Kanun (RG: 5 Nisan 2023). Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuat ve somut durumunuz için resmî kaynakları ve bir avukatı esas alın.