5271 CMK · Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat · m. 141-144
Haksız yakalama, gözaltı veya tutuklama ya da beraat/KYOK gibi hâllerde tazminat istem süresini ve yetkili mercii CMK m. 141 ve m. 142’ye göre hesaplayın. Tebliğden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden bir yıllık hak düşürücü süre dikkate alınır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İstem süresi | Tebliğden 3 ay ve her hâlde kesinleşmeden 1 yıl (erken olan) | CMK m. 142/1 |
| Yetkili mercî (kural) | Zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesi | CMK m. 142/2 |
| Mercî (e, f, l bentleri) | 6384 sayılı Kanun — Tazminat Komisyonu | CMK m. 142/2 (7499/2024) |
| Talep edilebilecek zarar | Maddî ve manevî her türlü zarar (Devletten) | CMK m. 141/1 |
| Ödeme | Kesinleşme + idari başvurudan sonra 30 gün içinde | CMK m. 142/10 |
Tazminat sebebine göre yetkili mercî, kesinleşme ve tebliğ tarihine göre de istem süresinin son günü CMK m. 141 ve m. 142’ye göre hesaplanır.
İstem süresi hak düşürücüdür; kaçırılması tazminat hakkını düşürür. Bu araç ön süre hesabı yapar, adli tatil uzamasını uygulamaz. Somut dosyada süre ve mercî ayrıca değerlendirilmelidir.
Kanuna uygun yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına (KYOK) veya beraatine karar verilen.
Tazminat Komisyonu (6384 sayılı Kanun)
2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanun değişikliğiyle (e), (f) ve (l) bentlerindeki istemler 6384 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir; ağır ceza mahkemesine yapılan bu tür istemler Komisyona gönderilir.
CMK m. 142/2 (7499 s.K./2024) → 6384 s.K.
Beraat/KYOK veya ilgili kararın kesinleştiği tarih. “Her hâlde bir yıl” süresi bu tarihten işler.
Kesinleşmenin ilgiliye tebliğ edildiği tarih. Üç aylık süre bu tarihten işler; boş bırakılırsa yalnızca bir yıllık süre gösterilir.
31 Ağustos 2027 (Salı)
Bağlayıcı süre: kesinleşmeden itibaren bir yıl (her hâlde)
Tebliğ tarihi girilmedi; yalnızca “her hâlde bir yıl” süresi gösteriliyor. Karar ilgiliye tebliğ edildiyse üç aylık süre genellikle daha erken dolar — tebliğ tarihini ekleyiniz.
Sonuç bilgi amaçlıdır. (e), (f) ve (l) bentlerinde başvuru 6384 sayılı Kanun ve Tazminat Komisyonu usulüne tâbidir; süre ve usul ayrıca teyit edilmelidir.
CMK m. 141 uyarınca; hukuka aykırı yakalanan, gözaltına alınan veya tutuklanan, kanunî gözaltı süresinde hâkim önüne çıkarılmayan, beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişiler başta olmak üzere maddede sayılan hâllerdeki kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını Devletten isteyebilir.
CMK m. 142/1 uyarınca istem, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır. İki süre birlikte arandığından bağlayıcı son gün ikisinden erken olanıdır; bu süre hak düşürücüdür.
Kural olarak istem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır (CMK m. 142/2). Ancak 2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la m. 141/1’in (e), (f) ve (l) bentlerindeki istemler 6384 sayılı Kanun’daki Tazminat Komisyonu usulüne bağlanmıştır.
Evet. Kanuna uygun yakalan/tutuklandıktan sonra beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişi CMK m. 141/1-(e) uyarınca tazminat isteyebilir. Bu istem, 7499 sayılı Kanun değişikliğinden sonra 6384 sayılı Kanun’daki Tazminat Komisyonu’na yapılır.
Maddî tazminat gerçek zarara (örn. çalışamama nedeniyle gelir kaybı) göre; manevî tazminat ise kişinin sosyal-ekonomik durumu, suçun niteliği ve özgürlükten yoksun kalınan süre gibi ölçütler dikkate alınarak hak ve nesafete uygun, makul bir miktar olarak belirlenir (Yargıtay 12. CD uygulaması).
CMK m. 144 uyarınca; af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle düşme/KYOK kararı verilenler, kusur yeteneğinin yokluğu nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler ve gerçek dışı beyanla kendi gözaltına/tutuklanmasına neden olanlar gibi kişiler tazminat isteyemez.
Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalarına Yargıtay 12. Ceza Dairesi bakar. Aşağıdaki kararlar Yargıtay içtihat bankasından alınmıştır.
CMK m. 141 — beraat sonrası maddi ve manevi tazminat ölçütleri
Silahlı terör örgütü üyeliği isnadıyla 17.07.2016’da gözaltına alınıp tutuklanan ve 478 gün özgürlüğünden yoksun kaldıktan sonra beraat eden davacı lehine CMK m. 141 uyarınca maddi ve manevi tazminata hükmedilmiştir. Daire; manevi tazminatın kişinin sosyal-ekonomik durumu, suçun niteliği ve özgürlükten yoksun kalınan süre gibi ölçütlere göre hak ve nesafete uygun belirlenmesi, maddi tazminatın ise gerçek kayıp üzerinden hesaplanması gerektiğini vurgulamıştır.
Kararın tam metni (Yargıtay içtihat) →CMK m. 141/1-b — kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılma; sorgunun uzaması
Daire, CMK m. 141/1-(b) uyarınca “kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan” kişinin tazminat hakkı bulunduğunu belirtmiştir. Olayda 14.04.2015 saat 18:03’te yakalanan davacı 17.04.2015’te tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilmiş; çok sayıda şüphelinin sorgusunun 20.04.2015’e dek sürmesi gözaltı süresinin yasaya uygunluğunu etkilememiştir. İşlemler usulüne uygun bulunarak tazminat talebinin reddi onanmıştır.
Kararın tam metni (Yargıtay içtihat) →CMK m. 91/3 ve m. 141 — gözaltı süresinin hesabı; sorgu süresinin gözaltından sayılmaması
13.04.2015’te gözaltına alınan kişinin gözaltı süresi CMK m. 91/3 uyarınca üç gün uzatılarak 17.04.2015 saat 13:30’da dolmuş; sulh ceza hâkimliğince yasal süre dolmadan sorgu işlemine başlandığından süre aşılmamıştır. Daire, hâkim önündeki sorgunun uzaması nedeniyle geçen sürenin gözaltı süresinden sayılamayacağını belirterek CMK m. 141 tazminat talebinin reddini onamıştır.
Kararın tam metni (Yargıtay içtihat) →(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında; a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen, b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan, d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen, e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen, f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan, g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine açıklanmayan, h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen, i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen, j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya zamanında geri verilmeyen, k) Yakalama, adli kontrol veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan, l) Konutunu terk etmemek veya tedavi/muayene tedbirlerine tâbi olmak gibi adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen, Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını Devletten isteyebilirler. (3) Birinci fıkrada yazan hâller dışında da, hâkim ve Cumhuriyet savcılarının kararları veya işlemleri nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir. (4) Devlet, ödediği tazminattan dolayı görevini kötüye kullanan hâkim ve Cumhuriyet savcılarına bir yıl içinde rücu eder.
(1) Karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. (2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. Ancak, 141 inci maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonu Kanunu hükümleri uygulanır; bu kapsamda ağır ceza mahkemesine yapılan istemler Komisyona gönderilir (7499 s.K./2024). (3) Dilekçeye, açık kimlik ve adres ile zararın nitelik ve niceliği yazılır ve belgeleri eklenir. (8) Karara karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır. Bölge adliye mahkemesinin bu fıkra uyarınca verdiği kararlar kesindir. (9) Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre nisbî vekâlet ücreti ödenir; bu ücret, sulh ceza hâkimlikleri maktu ücretinden az, ağır ceza mahkemeleri maktu ücretinden fazla olamaz. (10) Tazminat kararları kesinleşmeden ve idari başvuru tamamlanmadan icraya konulamaz; hükmedilen tazminat ve vekâlet ücreti, bildirilen hesaba bildirimden itibaren otuz gün içinde ödenir.
(1) Kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararı sonradan kaldırılarak hakkında kamu davası açılıp mahkûm edilenler ile yargılamanın yenilenmesiyle beraat kararı kaldırılıp mahkûm edilenlere ödenmiş tazminatların mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı, Cumhuriyet savcısının yazılı istemiyle aynı mahkemeden alınacak kararla geri alınır. Bu karara itiraz edilebilir. (3) İftira konusunu oluşturan suç veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama hâlinde Devlet, iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye de rücu eder.
(1) Kanuna uygun olarak yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklanan kişilerden; b) Tazminata hak kazanmadığı hâlde, sonradan yürürlüğe giren lehe kanun gereği durumu tazminat istemeye uygun hâle dönüşenler, c) Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında KYOK veya davanın düşmesine karar verilen ya da kamu davası durdurulan/ertelenen/düşürülenler, d) Kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler, e) Adlî makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına, adli kontrole veya tutuklanmaya neden olanlar, tazminat isteyemezler.
Madde metinleri özet/sadeleştirilmiş olabilir; resmî ve güncel metin için 5271 sayılı CMK esas alınmalıdır.
CMK m. 142/1’deki üç aylık ve bir yıllık süreler hak düşürücüdür. Süre geçtikten sonra yapılan istem, esası incelenmeksizin reddedilir. Bu nedenle kesinleşme ve tebliğ tarihleri dikkatle takip edilmelidir.
CMK m. 142/9 uyarınca Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre nisbî vekâlet ücreti ödenir; ancak bu ücret, Tarifede sulh ceza hâkimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.
CMK m. 142/10 uyarınca tazminat kararları kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icraya konulamaz. Kesinleşen kararda hükmedilen tazminat ve vekâlet ücreti, davacının bildireceği banka hesabına bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir; ödenmezse genel hükümlere göre icra olunur.
CMK m. 143 uyarınca; KYOK kararı sonradan kaldırılarak mahkûm edilen veya yargılamanın yenilenmesiyle beraatı kaldırılıp mahkûm edilen kişilere ödenen tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı geri alınır. Ayrıca iftira veya yalan tanıklık hâlinde Devlet, bu kişilere rücu eder.
CMK m. 141/3-4 uyarınca bu tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılır; Devlet, ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareketle görevini kötüye kullanan hâkim ve Cumhuriyet savcılarına bir yıl içinde rücu eder.
2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la CMK m. 142/2 değiştirilerek; m. 141/1’in (e) yakalama/tutuklama sonrası beraat-KYOK, (f) fazla infaz/yalnızca para cezası ve (l) adli kontrol sonrası beraat-KYOK bentlerindeki istemler 6384 sayılı Kanun’daki Tazminat Komisyonu usulüne bağlanmıştır. Bu kapsamda ağır ceza mahkemesine yapılan istemler Komisyona gönderilir.
Kaynak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 141-144 · 6384 sayılı Kanun · 2026 güncel hükümler. Bu araç bilgi amaçlıdır; somut dosya koşulları için profesyonel hukuki destek alınması önerilir.
Koruma Tedbirleri Tazminati aracı, ilgili hukuki veya hesaplama sürecinde hızlı bir ön değerlendirme yapmanıza yardımcı olur.
Hayır. Araç sonuçları yalnızca bilgilendirme ve ön hesaplama amaçlıdır; somut uyuşmazlıklarda avukata danışılması gerekir.
Tarih, oran, tutar ve mevzuat değişikliği gibi girdilerin güncelliğini doğrulamalı; gerekiyorsa resmi kaynaklar ve uzman görüşü ile karşılaştırmalısınız.