İşe İade Davasında Yanlış İşveren Testi

Aracın dayandığı karar

AYM, İkinci Bölüm, Coşkun Arıcan ve Diğerleri Başvurusu, B. No: 2022/52228, 18/2/2026 (RG 6/8/2026, S. 33332)

Kararın olayı

• İşçi, temizlik işçisi olarak çalışmaktayken iş akdi 17/7/2019 tarihinde feshedilmiştir (§ 5).
• Arabuluculuk, fiilen çalışılan gruptaki BİR ŞİRKETE (Euroserve Güvenlik A.Ş.) karşı yürütülmüş ve 9/8/2019 tarihli anlaşmama tutanağı düzenlenmiştir (§ 5).
• Dava da aynı şirkete karşı açılmış; şirket cevap dilekçesinde gerçek işverenin SGK kayıtlarındaki diğer şirket (Euroserve Hizmet ve İşletmecilik A.Ş.) olduğunu ileri sürmüştür (§ 6).
• İşçi; iki şirketin ticari adreslerinin, yöneticilerinin ve ortaklarının aynı olduğunu, aralarında organik bağ bulunduğunu belirterek taraf değişikliği talep etmiştir (§ 7).
• Mahkeme, talebi HMK m.124/(4) uyarınca kabul etmiş ve gerçek işverene karşı arabuluculuğa başvurulması için KESİN SÜRE vermiştir (§ 8).
• Gerçek işverenle yürütülen arabuluculuk 2/3/2020 tarihli anlaşmama tutanağı ile sonuçlanmış, gerçek işverenin davaya katılımı sağlanmıştır (§ 8).
• Mahkeme dava şartının yerine getirildiğini kabul edip esasa girmiş ve 28/4/2021 tarihinde davanın KABULÜNE karar vermiştir (§ 9).
• Bölge Adliye Mahkemesi, zorunlu arabuluculuğun HMK m.124 işletilerek aşılamayacağı gerekçesiyle kararı kaldırmış ve davayı dava şartı yokluğundan USULDEN REDDETMİŞTİR (KESİN) (§ 11).

Ölçülülük değerlendirmesi (§§ 36-43)

• § 36 — Dairenin yorumunun bariz takdir hatası veya keyfilik içerdiği söylenemez; AYM’nin görevi usul hukuku bakımından isabeti sorgulamak değil, yorumun mahkemeye erişim hakkını ihlal edip etmediğini tespit etmektir.
• § 37 — Zorunlu arabuluculuğun dava öncesi dava şartı olarak düzenlenmesi meşru amaca elverişli ve gereklidir. Asıl mesele, arabuluculuğun TARAF SIFATI OLMAYAN ÜÇÜNCÜ KİŞİ ile yapılması hâlinde orantılılığın nasıl yorumlanacağıdır.
• § 38 — Mahkemeler usul kurallarını uygularken hakkaniyete zarar verecek ölçüde katı şekilcilikten kaçınmalı; ancak kanuni usul şartlarını ortadan kaldıracak aşırı esneklikten de kaçınmalıdır.
• § 39 — 7036 s. Kanun’da “davanın tarafında yanılma” hâline ilişkin açık bir düzenleme yoktur. Aynı Kanun’un 9. maddesi uyarınca hüküm bulunmayan hâllerde HMK uygulanır; bu nedenle olaya uyduğu ölçüde HMK m.124 kapsamında değerlendirme yapılabilir.
• § 40 — HMK m.124/(3) ve (4) hâkime, usulüne aykırı açılan davada davayı devam ettirme bakımından GÜÇLÜ YETKİLER verir. Amaç, birtakım şekil eksiklikleri sebebiyle uyuşmazlığın esasının incelenmemesini önlemektir.
• § 41 — Kişilerin kabul edilebilir yanılgıyla hareket ettiği sonucuna ulaşılırsa, usulden retten beklenen KAMUSAL MENFAAT ile taraf değişikliğiyle davaya devamdan beklenen KİŞİSEL MENFAAT arasında adil bir denge kurulmalıdır.
• § 42 — Daire; organik bağ, temsilcilerin aynı olması ve işverenin kötü niyeti iddialarını hakkın kötüye kullanılması bağlamında değerlendirmemiş, usulden ret hâlinde başvurucunun HAK KAYBINA UĞRAMA RİSKİNİ gözetmemiştir. Bu yorum aşırı katı ve şekilcidir, başvurucuya aşırı külfet yükler ve orantılı değildir.

Kararın sonuçları

• Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE karar verilmiştir (§ 43).
• İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için YENİDEN YARGILAMA yapılmasına karar verilmiş; karar, Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesine iletilmek üzere Kocaeli 4. İş Mahkemesine gönderilmiştir (§ 45).
• AYM, işe iade talebinin esasını doğrudan karara bağlamamıştır; ihlal kararı davanın kabulü ya da reddi gerektiği anlamına gelmez. Delilleri değerlendirme ve sonuç çıkarma yetkisi derece mahkemelerine aittir.
• Başvurucuların TAZMİNAT TALEBİ REDDEDİLMİŞTİR; yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı kabul edilmiştir (§ 46).
• Karar genel bir “zorunlu arabuluculuk her dosyada dava sırasında tamamlanabilir” kuralı oluşturmamaktadır. AYM, Dairenin somut olaydaki yorumunun aşırı katı ve şekilci olduğunu, menfaat dengesi gözetmediğini tespit etmiştir (§ 42).