İşe İade Süreci: Süre, Başvuru, Mali Sonuçlar

Kimler İşe İade Davası Açabilir?

İş güvencesi hükümleri (İş K. m.18-21) her işçiye uygulanmaz. Feshin geçersizliğinin ileri sürülebilmesi için üç temel koşul birlikte aranır:

İşyerinde (aynı işkolundaki işyerleri dâhil) en az 30 işçi çalışması
İşçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması — yer altı işlerinde çalışan işçilerde bu şart aranmaz
Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması

Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar kural olarak iş güvencesi dışındadır. Ancak sözleşme, İş K. m.11’deki objektif koşulları (işin belirli süreli olması, belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması) taşımadan yapılmış ya da esaslı bir neden olmaksızın zincirleme yenilenmişse, baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir ve diğer koşullar varsa işe iade yolu açılır.

Buna karşılık işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz: işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile yardımcıları ve işyerinin bütününü sevk ve idare eden, birlikte işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri m.18-21 kapsamı dışındadır (İş K. m.18/son).

Ayrıca fesih; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Geçerli sebep gösterilmez veya gösterilen sebep mahkemece geçerli bulunmazsa feshin geçersizliğine karar verilir.

Süreç ve Kritik Süreler

İşe iade sürecindeki sürelerin tamamı hak kaybına yol açabilecek niteliktedir; sıra ve süre yönünden aşağıdaki çizelge esas alınmalıdır (İş K. m.20-21; HGK 2019/73 E., 2021/1476 K.).

1 ay
Arabulucuya başvuru
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulur (İş K. m.20; zorunlu dava şartı).
2 hafta
İş mahkemesinde dava
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde dava açılır.
10 iş günü
İşverene işe başlama başvurusu
Feshin geçersizliğine ilişkin kararın kesinleşip işçiye tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurulur. Süre hak düşürücüdür (İş K. m.21).
1 ay
İşverenin işe başlatma süresi
İşveren, başvuran işçiyi 1 ay içinde eski işinde veya eşdeğer bir işte başlatmak zorundadır; başlatmazsa sözleşme bu sürenin sonunda işverence feshedilmiş sayılır.

10 iş günlük başvuru süresi hak düşürücüdür: süresinde başvurulmazsa işverence yapılan fesih geçerli hâle gelir; işçi yalnızca geçerli feshin hukuki sonuçlarını talep edebilir (İş K. m.21; HGK 2018/677 E., 2021/499 K.).

İşe Başlama Başvurusu Nasıl Yapılır?

Kanun, işe başlama başvurusu için bir şekil şartı öngörmemiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre işçi başvuruyu yazılı yapabileceği gibi, ispat edilmesi kaydıyla sözlü olarak da işverene ulaştırabilir (HGK 2018/677 E., 2021/499 K.). Uygulamada 10 iş günlük hak düşürücü sürenin ispatı işçide olduğundan noter ihtarnamesi en güvenli yoldur.

İşverenin adi ortaklık (ör. iş ortaklığı/konsorsiyum) olması hâlinde ortaklardan birine yapılan usulüne uygun başvuru yeterlidir; ortaklar, ortaklık borçlarından aksine sözleşme yoksa müteselsilen sorumludur (TBK m.638/3; HGK 2018/677 E., 2021/499 K.). Başvurunun ardından işveren, işe başlatma iradesini 1 aylık süre içinde işçiye yazılı veya sözlü olarak bildirmelidir.

Samimiyet İlkesi ve Eşdeğer İşte Başlatma

Yargıtay, sürecin her iki tarafı için de ciddiyet ve samimiyet arar:

İşçi yönünden: Gerçekte işe başlama niyeti olmaksızın, yalnızca davanın mali sonuçlarından yararlanmak amacıyla yapılan başvuru geçerli kabul edilmez. İşverenin samimi davetine rağmen işe başlamayan işçinin başvurusu samimi sayılmaz ve fesih geçerli hâle gelir (22. HD 2017/29141 E., 2020/5340 K.).
İşveren yönünden: Gerçek anlamda işe başlatma, işçinin geçersiz sayılan fesih tarihindeki işinde veya ona benzer (eşdeğer) bir işte çalıştırılmasıyla sağlanır (9. HD 2022/2666 E., 2022/6213 K.). Çalışma koşullarının işçi aleyhine esaslı biçimde değiştirilmesi, fiilen görev verilmemesi veya işe başlamayı zorlaştırıcı tutumlar, davetin samimi olmadığını gösterir ve işçi işe başlatılmamış sayılır (9. HD 2017/18389 E., 2020/15521 K.).

İşe Başlatmamanın Mali Sonuçları

İşveren, süresinde başvuran işçiyi 1 ay içinde işe başlatmazsa iş sözleşmesi bu sürenin sonunda işverence feshedilmiş sayılır ve işçi lehine şu alacaklar doğar (HGK 2018/677 E., 2021/499 K.):

İş güvencesi (işe başlatmama) tazminatı: en az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarında; niteliği tazminat olduğundan yasal faiz uygulanır.
Boşta geçen süre ücreti: kararın kesinleşmesine kadar en çok 4 aya kadar ücret ve diğer haklar; İş K. m.34 uyarınca en yüksek mevduat faizi uygulanır ve alacak, işe iade başvurusu anında muaccel olur.
“Diğer haklar” kapsamı: ikramiye, gıda/yol/yakacak yardımı ve servis gibi parasal haklar dâhildir; arızi fazla çalışma, hafta tatili ve bayram çalışması ücreti ile satışa bağlı prim gibi fiilen çalışmaya bağlı ödemeler kapsam dışıdır.
Kıdem ve ihbar tazminatı: koşulları varsa ayrıca hak kazanılır; alacaklar brüt olarak hüküm altına alınır, kesintiler infazda gözetilir.

İşçinin dava devam ederken işe başlatılması hâlinde işe başlatmama tazminatına hükmedilemeyeceği; samimi davete rağmen işe başlamayan işçinin ise boşta geçen süre ücretine hak kazanamayacağı kabul edilmektedir.

Bu Süreçte İşinize Yarayacak Araçlar

Sık Sorulan Sorular

İşe iade davasını kimler açabilir?

İş güvencesi hükümlerinden yararlanmak için işyerinde en az 30 işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdeminin ve belirsiz süreli iş sözleşmesinin bulunması gerekir (İş K. m.18). İşletmenin bütünlüğü içinde aynı işverenin aynı işkolundaki işyerleri 30 işçi hesabında birlikte değerlendirilir. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde 6 aylık kıdem şartı aranmaz. Buna karşılık işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerini sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz (m.18/son).

İşe iade için önce dava mı, arabulucu mu?

Önce arabulucu. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (İş K. m.20; 7036 s. K. m.3).

İşe iade kararı kesinleştikten sonra ne yapmalıyım?

Kesinleşen kararın size tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmanız zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür: süresinde başvurmazsanız işverence yapılan fesih geçerli hâle gelir ve işe iadeye bağlı haklar düşer (İş K. m.21).

İşe başlama başvurusu için noter şart mı?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, başvuru için kanunda şekil şartı öngörülmediğini, ispat edilmesi kaydıyla sözlü başvurunun dahi yeterli olduğunu kabul etmektedir (HGK 2018/677 E., 2021/499 K.). Bununla birlikte 10 iş günlük hak düşürücü süre ispat yükü işçide olduğundan, uygulamada noter ihtarnamesi tercih edilmektedir.

İşveren beni farklı bir işte başlatmak isterse işe başlatılmış sayılır mıyım?

Gerçek anlamda işe başlatma, işçinin geçersiz sayılan fesih tarihindeki işinde veya ona benzer (eşdeğer) bir işte çalıştırılmasıyla sağlanır (9. HD 2022/2666 E., 2022/6213 K.). Çalışma koşullarının işçi aleyhine esaslı biçimde değiştirilmesi veya davetin samimi olmaması hâlinde işveren işçiyi işe başlatmamış sayılır.

İşe başlatılmazsam hangi alacaklara hak kazanırım?

İşveren süresinde başvuran işçiyi 1 ay içinde işe başlatmazsa; en az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarında iş güvencesi (işe başlatmama) tazminatı ile kararın kesinleşmesine kadar boşta geçen süreye ait en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları öder. Ayrıca koşulları varsa kıdem ve ihbar tazminatı hakları da doğar. Alacaklar brüt üzerinden hüküm altına alınır (HGK 2018/677 E., 2021/499 K.).

Kaynak Kararlar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/677, K. 2021/499, T. 15.04.2021
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/73, K. 2021/1476, T. 23.11.2021
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/18389, K. 2020/15521, T. 10.11.2020
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/2666, K. 2022/6213, T. 17.05.2022
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/2271, K. 2023/5012, T. 05.04.2023
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/29141, K. 2020/5340, T. 02.06.2020

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez ve içtihat değişikliklerine tabidir. Somut durumunuz için bir avukattan profesyonel destek almanız önerilir.