Cezaevi yapı harcı hesaplama

Örnek hesap tablosu

Aşağıdaki tabloda, icra dairesince tahsil edilen farklı tutarlar için kesilecek cezaevi yapı harcı gösterilmektedir (miktarı belirli alacak, %2):

Harç, alacaklının eline geçecek tutardan kesilir: tahsilat arttıkça alacaklının net tahsilatındaki azalma da aynı oranda büyür.

Cezaevi yapı harcı nedir?

Cezaevi yapı harcı, ceza evleri ile mahkeme binalarının inşası için kaynak sağlamak amacıyla öngörülmüş nispi bir harçtır. İcra dairelerince yapılan tahsilatlarda, tahsil olunan para üzerinden %2 oranında hesaplanır. Tahsil harcından bağımsız ve ondan ayrı bir kalemdir; icra dosyasının kapanışında alacaklının tahsil ettiği tutardan kesilerek devlete intikal ettirilir.

Benzer harçlarla karıştırmayın: bir imar/belediye harcı değildir

Adındaki «yapı» ibaresi nedeniyle cezaevi yapı harcı, belediyelerce alınan bina inşaat harcı veya yapı kullanma izni harcı ile karıştırılabilir. Oysa bunlar tamamen farklı yükümlülüklerdir:

• Cezaevi yapı harcı bir icra harcıdır; 2548 sayılı Kanun'a dayanır, icra takibinde tahsil edilen para üzerinden alınır ve mükellefi alacaklıdır. Bir binanın fizikî inşasıyla ilgisi yoktur.
• Bina inşaat harcı / yapı kullanma izni harcı ise 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu kapsamında, bir yapının inşası veya kullanımı sırasında belediyeye ödenir; mükellefi yapı sahibidir (malik).

Uygulamada bu harç, UYAP (Ulusal Yargı Ağı Projesi) sisteminde çoğunlukla kısaca «cezaevi harcı»olarak görünür; «cezaevleri harcı» ve «cezaevi yapı harcı» ifadeleri de aynı harcı belirtir. Harcın anayasal dayanağı, harçların kanuniliği ilkesidir (Anayasa m.73): yükümlülük 2548 sayılı özel kanunda açıkça düzenlenmiştir.

Kanunî dayanak: 2548 s.K. m.1

Harcın dayanağı 2548 sayılı Kanun'un 1'inci maddesidir. Madde, harcı üç ayrı ölçüye bağlar:

• İlamlı ve ilamsız alacaklarda: icra dairelerince miktar ve kıymeti muayyen (belirli) olan alacaklardan tahsil olunan paranın %2'si.
• Kıymeti muayyen olmayan ilamlarda: ilamın icrasından alınan tahsil harcının yarısı nispetinde.
• Maktu harçlar: ilamın icraya konulduğu sırada peşin olarak alınır.

Maddenin ikinci fıkrası uyarınca bu harçlar borçluya yükletilemez; ayrıca mahkûmunbih meblağ (takip konusu tutar) kanun metnindeki alt sınırın altında kalırsa harç alınmaz — ancak bu sınır 1934 tarihli «bir milyon lira» ibaresine dayandığından, redenominasyon sonrası bugünkü karşılığı 1,00 TL düzeyine indiğinden pratikte etkisizdir. Oran kanunla sabitlenmiş olduğundan yeniden değerleme oranıyla güncellenmez. Yukarıdaki hesaplayıcı, miktarı belirli bir alacağın tamamının tahsil edildiği hâli (%2) esas alır.

Anayasa Mahkemesi cezaevi yapı harcını Anayasa'ya uygun buldu

Anayasa Mahkemesi, 2548 s.K. m.1'in Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla yapılan itiraz başvurusunu oybirliğiyle reddetmiştir (AYM, E.2024/1, K.2025/70, 6/3/2025; RG 3/6/2025-32919). Karara göre:

• Cezaevi yapı harcı, ceza infaz kurumları ile mahkeme binalarının inşası için gerekli finansmanın bir kısmını sağlamaya yönelik meşru bir kamu yararı taşır.
• %2 oranındaki nispi harç, alacaklılar açısından makul ve katlanılabilir düzeydedir; mülkiyet ve adil yargılanma haklarına getirdiği sınırlama ölçülüdür (Anayasa m.13, 35, 36).
• Harç, kıymeti belirli ilamlı takiplerde peşin alınmaz; takibin son aşamasında tahsil edilen paradan kesinti yapılmak suretiyle alınır. Bu nedenle bireyin icraya başvurmasını imkânsız hâle getirmez.
• «Bu harçlar borçluya yükletilemez» kuralı da Anayasa'ya uygundur; diğer icra harç ve masraflarından borçlu sorumluyken bu harç alacaklının yükümlülüğündedir (2004 s.K. m.15).

Yüksek Mahkeme benzer değerlendirmeyi daha önce E.2011/28, K.2012/22 (16/2/2012) sayılı kararında da yapmıştı. Bu içtihat, harcın hem oranı hem de «alacaklıdan alınıp borçluya yükletilememesi» ilkesi bakımından anayasal denetimden geçtiğini göstermektedir.

Kim öder? Alacaklı mı, borçlu mu?

Cezaevi yapı harcı alacaklıdanalınır. Tahsil harcı borçluya ait olsa da, cezaevi yapı harcı 2548 s.K. m.1 gereği tahsil olunan paranın %2'si olarak alacaklının eline geçecek tutardan kesilir ve borçluya yükletilemez. Bu, tahsil harcı ile cezaevi yapı harcı arasındaki en temel farktır: aynı tahsilat üzerinden tahsil harcı borçludan, cezaevi yapı harcı ise alacaklıdan doğar. Vekille takip edilen dosyalarda da harcın muhatabı değişmez; harç alacaklı hesabına kaydedilir.

Tahsilat şartı ve haricen (dosya dışı) ödeme

2548 s.K. m.1'in açık lafzı, harcı «icra dairelerince tahsil olunan para» üzerinden doğurur. Dolayısıyla harcın koşulu, paranın icra dairesince fiilen tahsil edilmiş olmasıdır. Borç, icra veznesi dışında doğrudan alacaklıya ödenmiş (haricen tahsil edilmiş) ve icra dairesince bir tahsilat gerçekleşmemişse, bu tutar üzerinden cezaevi yapı harcı doğmaz. Bu durumda takibin sonuçlandırılması için tahsil harcı (satıştan önceki aşamada yarı oranda — 492 s.K. m.23) gündeme gelebilirse de, bu ayrı bir harçtır ve cezaevi yapı harcıyla karıştırılmamalıdır. Buna karşılık, icra ve ödeme emrinin borçluya tebliğ edilip edilmemesi harcın doğmasına engel değildir; belirleyici olan tek ölçüt, paranın icra dairesince tahsil edilmiş olmasıdır.

Yerleşik içtihada göre, icra dosyasında takip talebi bulunmayan ancak İİK m.125/3 uyarınca alacaklı konumuna geçen üçüncü kişilere yapılan ödemelerde de, para icra dairesince tahsil edildiğinden cezaevi yapı harcı kesintisi yapılır.

Muafiyet ve istisnaların sınırları

Cezaevi yapı harcı, 492 sayılı Harçlar Kanunu'ndan bağımsız özel bir kanuna(2548 s.K.) dayandığından, 492 sayılı Kanun'daki genel harç muafiyet ve istisnaları bu harç türüne kendiliğinden uygulanmaz. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre:

• Kurumsal muafiyetler: bir kurumun cezaevi yapı harcından muaf olabilmesi için, kendi özel kanununda 2548 sayılı Kanun'a açık atıf yapılarak muafiyet tanınmış olması gerekir. Genel harç muafiyeti tek başına yeterli değildir.
• Bankalar:4603 sayılı Kanun'a tâbi bankaların (Ziraat, Halk vb.) yeniden yapılandırma sürecindeki dava ve takipleri, 5230 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca istisna tutulmuştur; bu kapsam dışındaki bankalar için muafiyet söz konusu değildir.
• Kamulaştırmasız el atma: harçların maktu belirlenmesine dair özel düzenlemeler (2942 s.K. geçici m.6) cezaevi yapı harcını kapsamaz.

Görevli yargı yolu: adli yargı

İcra takibi sırasında tahsil edilen para üzerinden cezaevi yapı harcı alınmasına ilişkin uyuşmazlıklar, icra ve iflas mevzuatının uygulanmasını ve icra dosyasının incelenmesini gerektirdiğinden, bu tür işlemlere karşı başvuru adli yargıda (icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluyla) yapılır; idari yargı görevli değildir. Danıştay da bu tür uyuşmazlıklarda görevin adli yargıya ait olduğunu kabul etmektedir.

6183 s.K. m.22/A kesintilerinde cezaevi harcı

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 22/A maddesi, kamu idarelerince yapılacak bazı ödeme ve işlemlerde vadesi geçmiş borç bulunup bulunmadığının araştırılmasını ve borç varsa kesinti yapılmasını öngörür. İcra dosyalarında bu kapsamda yapılan kesintilerde cezaevi yapı harcının ne şekilde uygulanacağı, Adalet Bakanlığı'nın 28.04.2025 tarihli 3051 sayılı görüş yazısında değerlendirilmiştir. Genel ilke, tahsil olunan para üzerinden %2 oranındaki cezaevi yapı harcının bu hâllerde de doğacağı ve alacaklıdan alınacağı yönündedir. Somut dosyalarda kesinti ve harç sıralaması bakımından ilgili görüş yazısının ve icra müdürlüğü uygulamasının esas alınması gerekir.

Sık sorulan sorular