Haricen tahsil harcı hesaplama

Haricen tahsil nedir?

Haricen tahsil, borcun icra dairesi kasası dışında — taraflar arasında doğrudan — ödenmesi ve alacaklının buna karşılık takipten vazgeçmesi hâlidir. Borç fiilen icra dosyası dışında tahsil edildiği için "haricen" (dışarıdan) tahsil olarak adlandırılır. 492 s.K. m.23, satıştan önce gerçekleşen bu vazgeçmelerde tahsil harcının yarısının alınacağını öngörür; amaç tarafları sulh yoluyla anlaşmaya teşvik etmektir.

Hangi aşamada hangi oran?

Haricen tahsil oranı, takibin hangi aşamasında anlaşmaya varıldığına bağlıdır. UYAP gider türü listesindeki karşılıkları aşağıdadır:

Satıştan sonra haricen tahsil — tam oran kuralı (m.23/2)

492 s.K. m.23/1 vazgeçme hâlinde tahsil harcının yarısını öngörse de, m.23/2 bu kurala önemli bir istisna getirir: haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra taraflar anlaşıp vazgeçse dahi tahsil harcı tam oranda (%11,38) alınır. Satış işlemiyle birlikte devletin harç alacağı doğmuş kabul edildiğinden, satış sonrası haricen tahsilde yarı oran uygulanmaz. Bu nedenle vazgeçme zamanlaması, ödenecek harç tutarını doğrudan etkiler.

Tebliğden önce ödeme: tahsil harcı doğmaz

Tahsil harcının doğabilmesi için takibin ilgili aşamasının gerçekleşmiş — en azından ödeme veya icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş — olması gerekir. Ödeme/icra emri henüz tebliğ edilmeden borçlu ödeme yapar ve alacaklı takipten vazgeçerse tahsil harcı alınmaz (HİGM 20.02.1989 T. 8385 s. genelgesi). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı da bu yöndedir (örn. 2023/1083 E., 2023/8436 K.; 2013/36327 E., 2014/2384 K.). Bu durumda yukarıdaki hesaplayıcıyı kullanmanıza gerek yoktur; en düşük oran olan %2,27 dahi ancak tebliğden sonraki haricen tahsillerde uygulanır.

Kısmi haricen tahsil: harcın matrahı vazgeçilen miktardır

492 s.K. m.23 harcı "vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı" olarak tanımlar; matrah, haricen tahsil edilen tutar değil takipten vazgeçilen miktardır. Borç haricen tamamen ödendiğinde ikisi çakışır. Ancak borcun yalnız bir kısmı ödenip takipten tümden vazgeçiliyorsa, uygulamada harç takipte kesinleşen tutarın tamamı üzerinden hesaplanır: Yargıtay 12. HD, 100.000 TL'nin haricen tahsil edildiği bir olayda icra müdürlüğünün takipte kesinleşen tutar üzerinden harç isteyen kararını yalnız oran yönünden (%4,55 → %2,27) bozmuş; tahsil edilen kısımla sınırlı matrah talebini benimsememiştir (2023/1083 E., 2023/8436 K.). Alacağın yalnız belirli bir kısmından vazgeçiliyorsa matrah, vazgeçilen o kısımdır. Hesaplayıcıya bu nedenle vazgeçtiğiniz tutarı girin.

Haciz kaldırma talebi haricen tahsil karinesidir

Yargıtay 12. HD'nin yerleşik içtihadına göre, alacaklının haciz veya tapudaki şerhin kaldırılması talebi, alacağın haricen tahsil edildiğine karine teşkil eder; bu nedenle aşamasına göre tahsil harcı yatırılmadan haciz kaldırılmaz (örn. 2022/8978 E., 2023/1888 K.). Dosyayı kapatmadan yalnız hacizleri kaldırtmak isteyen alacaklı da bu karine ile karşılaşır. Harç yükümlülüğü doğmadan haciz fekki, ancak kanunla tanınmış harç muafiyet ve istisnalarının bulunduğu hâllerde mümkündür.

UYAP'ta gider türü seçimi

UYAP icra ekranında tahsil işlemi yapılırken "gider türü" listesinden doğru kalem seçilmelidir. Haricen tahsilde, aşamaya göre "(%2,27) Hacizden Önce Haricen Tahsilde" veya "(%4,55) Hacizden Sonra Satıştan Önce Haricen Tahsilde" seçenekleri kullanılır. Yanlış gider türü seçimi, harcın eksik veya fazla hesaplanmasına yol açar; bu nedenle yukarıdaki hesaplayıcıda seçtiğiniz aşamanın UYAP karşılığını kontrol edin. Satış sonrası haricen tahsilde ise tam oranlı standart tahsil kalemi (%11,38) seçilir.

Konut finansmanı haricen tahsilde

492 s.K. (1) Tarife B-I/3-h gereği konut finansmanından kaynaklanan alacakların takibinde tahsil harçları dörtte bir oranında uygulanır. Haricen tahsil hâlinde bu çeyrek indirim, m.23'teki yarı oran ile birlikte uygulanır ve standart oranlar şöyle düşer: hacizden önce %4,55 → %0,56; hacizden sonra satıştan önce %9,10 → %1,13. Satıştan sonra vazgeçmede yarı oran uygulanmadığından yalnız çeyrek indirim kalır: %11,38 → %2,84. (UYAP, çeyrek oranı kesirli çıktığında dört haneye aşağı kırparak uygular.) Hesaplayıcıdaki "Konut finansmanı / TOKİ rehinli alacak" kutusunu işaretleyerek bu indirimi otomatik uygulayabilirsiniz.

Cezaevi yapı harcı ve damga vergisi

Haricen tahsilde cezaevi yapı harcı doğmaz. 2548 s.K. m.1 bu harcı "icra dairelerince tahsil olunan paranın %2'si" olarak tanımlar; haricen ödenen para icra kasasına girmediğinden harcın yasal koşulu gerçekleşmez. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bunu açıkça hükme bağlamıştır: "haricen tahsil olunan para İcra Müdürlüğü'nce tahsil edilmediğinden alacaklının cezaevi harcı ödememesi gerekir" (15.01.2018, 2017/16870 E., 2018/329 K.). Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu'nun icra dairelerine yönelik öneri listesi de aynı yöndedir. Uygulamada bazı icra müdürlükleri haricen tahsilde cezaevi harcı talep etmektedir; bu karara karşı memur muamelesini şikayet yolu (İİK m.16) açıktır. Reddiyat makbuzu düzenlenmesi hâlinde ayrıca binde 7,59 oranında damga vergisi (488 s.K.) doğabilir; hesaplayıcıda damga vergisi kutusunu işaretleyerek bu kalemi toplam içine ekleyebilirsiniz.

Vazgeçme dilekçesinde dikkat edilecekler

Vazgeçme dilekçesinde alacaklı, takipten haricen tahsil sebebiyle vazgeçtiğini açıkça beyan eder; varsa peşin harç mahsubunu veya iadesini talep eder; borçlu üzerinde kalan masraf kalemlerini belirtir. Vazgeçmenin haricen tahsil mi yoksa karşılıksız feragat mi olduğunun dilekçede net olması önemlidir; çünkü harç sonucu buna göre değişir. Vazgeçme zabıtnameye yazıldığı an itibarıyla tahsil harcı doğmuş sayılır. Dilekçenizi takipten vazgeçme dilekçesi oluşturucu ile hazırlayıp PDF veya UYAP UDF biçiminde indirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Haricen tahsil ile satıştan sonra vazgeçme arasında fark var mı?▾

492 s.K. m.23/1 vazgeçme hâlinde tahsil harcının yarısını öngörür; ancak m.23/2 satıştan sonra vazgeçilirse tahsil harcının tam alınacağını hüküm altına alır. Bu nedenle satıştan sonraki haricen tahsillerde harç yarıya inmez.

Ödeme emri tebliğ edilmeden haricen tahsil olursa harç ödenir mi?▾

Hayır. Tahsil harcının doğabilmesi için ödeme veya icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması gerekir. Tebliğden önce ödeme yapılıp takipten vazgeçilirse tahsil harcı alınmaz (HİGM 20.02.1989 T. 8385 s. genelgesi; Yargıtay 12. HD yerleşik içtihadı — örn. 2023/1083 E., 2023/8436 K.).

Borçlu haricen tahsil harcını öder mi?▾

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, m.23 kapsamındaki vazgeçmelerde harcın sorumlusunun alacaklı olduğunu kabul eder (2023/1083 E., 2023/8436 K.): vazgeçmenin zabıtnameye yazılabilmesi için tahsil harcı icra dairesince alacaklıdan tahsil edilir. İİK m.59 gereği takip masrafları borçluya ait olduğundan taraflar harç yükünü haricen anlaşmada kararlaştırabilir.

Cezaevi harcı haricen tahsilde de alınır mı?▾

Hayır. 2548 s.K. m.1, cezaevi yapı harcını (%2) "icra dairelerince tahsil olunan para"ya bağlar; haricen ödenen para icra kasasına girmediğinden bu harç tahakkuk ettirilemez (Yargıtay 8. HD 15.01.2018, 2017/16870 E., 2018/329 K.; Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu icra dairesi öneri listesi). İcra müdürlüğü haricen tahsilde cezaevi harcı talep ederse bu karar, memur muamelesini şikayet yoluyla (İİK m.16) icra mahkemesine taşınabilir.

Konut finansmanında haricen tahsil oranı nedir?▾

492 s.K. (1) Tarife B-I/3-h gereği konut finansmanından kaynaklanan alacakların takibinde tahsil harçları dörtte bir oranında uygulanır. Haricen tahsilde m.23’teki yarı oran ile birlikte uygulandığında standart oranlar şöyle düşer: hacizden önce %4,55 → %0,56; hacizden sonra satıştan önce %9,10 → %1,13. Satıştan sonra vazgeçmede yarı oran uygulanmadığından yalnız çeyrek indirim kalır: %11,38 → %2,84.

Kısmi haricen tahsilde harç neye göre hesaplanır?▾

Harcın matrahı takipten vazgeçilen miktardır (m.23: "vazgeçilen miktara ait tahsil harcının yarısı"). Takipten tümden vazgeçiliyorsa — borcun yalnız bir kısmı haricen tahsil edilmiş olsa bile — uygulamada harç, takipte kesinleşen tutarın tamamı üzerinden hesaplanır: Yargıtay 12. HD 2023/1083 E., 2023/8436 K. sayılı kararında böyle bir olayda bozma yalnız oran yönünden yapılmış, tahsil edilen kısımla sınırlı matrah talebi benimsenmemiştir. Yalnız belirli bir kısımdan vazgeçiliyorsa matrah o kısımdır.

Tahsil harcı ödemeden haciz kaldırılabilir mi?▾

Hayır. Yargıtay 12. HD’nin yerleşik içtihadına göre alacaklının haciz veya şerh kaldırma talebi, alacağın haricen tahsil edildiğine karine teşkil eder; bu nedenle aşamasına göre (yarı oranlı) tahsil harcı yatırılmadan haciz kaldırılmaz (örn. 2022/8978 E., 2023/1888 K.).

Vazgeçme dilekçesi nasıl yazılır?▾

Vazgeçme dilekçesinde alacaklı, takipten haricen tahsil sebebiyle vazgeçtiğini açıkça beyan eder; varsa peşin harç mahsubunu/iadesini talep eder; borçlu üzerinde kalan masraf kalemlerini belirtir. Vazgeçme zabıtnameye yazıldığı an itibarıyla tahsil harcı doğmuş sayılır.