Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030)

Plan nedir, kim yayımladı?

Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan bir politika ve yol haritası belgesidir. Belge, 2026-2030 dönemi için uygulamaya geçirilebilecek, ölçülebilir sonuçlar üretecek ve kurumlar arası eşgüdümle yürütülecek öncelikli eylemleri ortaya koyar.

Planın hazırlık sürecinde 2021-2025 Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi, 2024-2025 Eylem Planı, TBMM Yapay Zekâ Araştırma Komisyonu Raporu ile Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu Ulusal Yapay Zekâ Politika Belgesi'nden yararlanıldığı; kamu kurumları, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarından yaklaşık 500 sektör profesyoneliyle çalıştaylar yürütüldüğü ve Vatandaş Görüşü Anketi aracılığıyla 2.200'ü aşkın eylem önerisi alındığı belirtilmektedir.

Plan, kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilmesiyle 1 trilyon lirayı aşan bir ekonomik değer oluşturmayı öngörmektedir.

Planın mimarisi: katmanlar ve bileşenler

Plan, yapay zekâ ekosistemini birbirini besleyen katmanlar olarak ele alır. Herhangi bir katmandaki yetersizlik üstündeki tüm katmanları kısıtlar; her katmandaki güçlenme tüm yapının performansını yükseltir. Yetenek, finansman ve düzenleme-güven ise tüm katmanları besleyen kesişen bileşenlerdir.

Plan dört uygulama ilkesine dayanır: hız ve netlik, pazar odaklılık ("tara-pilotla-ölçekle" döngüsü), güven ve sorumluluk (orantılı risk yaklaşımı, şeffaflık ve bağımsız değerlendirme) ile fazlı uygulama ve önceliklendirme.

Dört eksen ve 16 eylem

Planın omurgasını dört eksen oluşturur: Fark et, İstifade et, Üret, Yönet. Her eksen altında dört öncelikli eylem yer alır; böylece 4×4 bir dönüşüm çerçevesi ortaya çıkar. Aşağıdaki hedefler planın kendi metninde her eylem için tanımlanan göstergelerden derlenmiştir.

Yönetişim yapısı

Planın yönetişim mimarisi dört temel işlev üzerine kuruludur: stratejik yönlendirme ve koordinasyon, uygulama takibi, etik rehberlik ve teknik güvenlik değerlendirmesi. Her eylem için sorumlu, hesap verebilir, danışılacak ve bilgilendirilecek kurumları gösteren bir görev dağılımı matrisi hazırlanacaktır.

Hukuki ve etik çerçeve (Eylem 4)

Eylem 4, "vatandaşın haklarını koruyan ve yatırımcıya öngörülebilirlik sağlayan bir düzenleyici ortam" kurulmasını öngörür. Çerçevenin temelini, Avrupa Birliği'nin orantılı risk yaklaşımını dikkate alan ulusal bir hukuki-etik çerçeve oluşturacaktır.

• Risk düzeyine göre kademeli yükümlülükler tanımlanır.
• Çok paydaşlı Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu oluşturulur; görevi rehberlik, etik değerlendirme ve başvuru yönlendirmesidir.
• Bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkileri sektörel düzenleyici kurumlarca kullanılır.
• Yargısal fonksiyona temas eden uygulamalar, yargı kurumlarının görüşü ve kendi görev alanları çerçevesinde ele alınır.
• TÜRKPATENT Yapay Zekâ Hızlı Hat ile sınai mülkiyet başvurularında şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme işletilir.
• KVKK-GDPR uyumu; otomatik karar almada açıklanabilirlik, model eğitiminde kişisel veri işleme ve sınır ötesi veri transferi başlıklarında güçlendirilir.

Eylem 4'ün ilk 12 aylık hedefi; orantılı risk rehberi ve sektör eklerinin yayımlanması, Etik Kurul'un teşkil edilmesi, TÜRKPATENT Yapay Zekâ Hızlı Hat'ın tam işleyişe geçmesi ve yeni devreye alınan yüksek etkili kamu sistemlerinin tamamında Algoritmik Etki Değerlendirmesi ve Model Kartı paketinin uygulanmasıdır.

Yüksek etkili sistemler ve kademeli yükümlülük

Plan, yükümlülükleri riskin düzeyine göre kademelendirir. Aşağıdaki tablo, planda tanımlanan üç kademeyi ve karşılık gelen belgeleri gösterir.

Veri yönetişimi ve KVKK bağlantısı (Eylem 3)

Eylem 3, nitelikli veriye erişimi iki aşamalı bir yaklaşımla ele alır: önce verinin güvenli, düzenli ve kullanılabilir biçimde erişime açılması; ardından bu altyapının stratejik sektörlerde somut çözümlere dönüştürülmesi. Şirketler ve kamu kurumları; gönüllülük ve karşılıklı fayda esasıyla, ortak kurallar, güvenli çalışma odaları, standart veri paylaşım sözleşmeleri, lisanslama modelleri, anonimleştirme standartları ve hukuki güvence mekanizmaları altında verilerini paylaşabilecektir.

• Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden kamu yararına açık veri setleri makine okunabilir, lisanslı ve anonimleştirilmiş biçimde erişime açılır.
• Sağlık, savunma, finans ve kamu güvenliği gibi hassas alanlardaki veriler güvenli veri alanları üzerinden kontrollü paylaşılır.
• Her kurumda bir veri ürün sahibi görevlendirilir; veri envanteri, meta veri uyumu, kalite takibi ve erişim taleplerinin koordinasyonundan sorumlu olur.
• Yüksek değerli kamu veri setleri için yıllık yayın planı, sorumlu birim, güncelleme periyodu ve gerekçeli istisna mekanizması oluşturulur.
• Hassas verilerle çalışılan alanlarda sentetik veri, anonimleştirme, federe öğrenme, blokzinciri ve mahremiyet artırıcı teknolojilerden yararlanılır.

Düzenleyici deney alanları ve güvenlik değerlendirmesi (Eylem 16)

Eylem 16, yenilikçi çözümlerin regülasyona tabi sektörlerde güvenli biçimde test edilebilmesini ve güvenlik değerlendirme kapasitesinin güçlendirilmesini kapsar. Plan ayrıca yasal çerçevenin, yeniliği gereksiz ayrıntılarla yavaşlatmayan; temel ilkeleri, yetki alanlarını ve sorumlulukları açık biçimde tanımlayan genel bir kanuni zemin üzerine kurulacağını belirtir.

• Finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere öncelikli alanlarda düzenleyici deney alanları kurulur.
• Tek dijital başvuru noktası, sınırlı süreli denemeler ve 'mezuniyet kapısı' ile başarılı pilotların kalıcı mevzuata veya kamu alımlarına geçişi sağlanır.
• Regülasyona tabi sektörlerde bulut kullanımı, veri işleme, dış hizmet alımı ve sınır ötesi veri aktarımı uygulamaları sektörel düzenleyicilerle gözden geçirilir.
• Güvenli ve denetlenebilir bulut kullanımına ilişkin risk esaslı aksiyon planı hazırlanır; veri sınıflandırması, yerel barındırma, denetim erişimi ve sertifikasyon ilkeleri gözetilir.
• TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü bünyesinde güvenlik, dayanıklılık, yanlılık, açıklanabilirlik ve veri koruma kriterlerini kapsayan değerlendirme kapasitesi güçlendirilir.

Hukuk pratiği açısından öne çıkan başlıklar

Aşağıdaki başlıklar, planın hukuki değerlendirme gerektiren bölümlerinden derlenmiştir. Bunlar plan metninin aktarımıdır; her biri ileride yapılacak mevzuat çalışmalarıyla somutlaşacaktır.

Uygulama takvimi ve fazlama

Plan, tüm eylemleri aynı anda ve aynı yoğunlukta yürütmek yerine, kritik bağımlılıkları dikkate alan fazlı ve ölçülebilir bir uygulama yaklaşımı benimser. Erken dönemde olgunlaşan eylemler bu takvimi beklemeksizin ölçeklendirilecektir.

1. 1

   2026 – 2027

   Temel yönetişim yapılarının kurulması, veri alanlarının pilotlanması, kamu kurumlarında ilk yapay zekâ uygulamalarının başlatılması ve hesaplama kapasitesi için yatırım süreçlerinin netleştirilmesi.

2. 2

   2028 – 2030

   Pilotların ölçeklenmesi, sektörel temel modellerin ticarileştirilmesi, uluslararası iş birliklerinin derinleştirilmesi ve yatırım hedeflerinin gerçekleştirilmesi.

3. 3

   İlk 12 ay

   Planın uygulanmasına ilişkin ilk kamuya açık ilerleme raporu, yayımdan itibaren 12 ay içinde Şeffaflık Portali'nde yayımlanır; raporlar sonrasında yıllık olarak tekrarlanır.

Ölçümleme ve raporlama

Eylemler yedi gösterge başlığı altında izlenecektir. Performans göstergeleri yalnızca çıktı düzeyinde değil, sonuç ve etki düzeyinde de raporlanacak; her eylem için başlangıç değeri, yıllık hedef, nihai hedef, veri kaynağı, ölçüm periyodu ve sorumlu raporlama birimi tanımlanacaktır.

• Altyapı — GPU-saat, depolama, omurga kapasitesi
• Veri — veri seti sayısı, güncellik, veri alanı pilotları
• Yetenek — tamamlanan mikro-yeterlikler, mezun sayıları
• Benimseme — pilot-ölçek dönüşümü, performans kazanımları
• Güven ve düzen — Algoritmik Etki Değerlendirmesi/Model Kartı uygulaması, deney alanı mezuniyeti, doğrulama süreleri
• Yatırım ve ihracat — mobilize edilen özel yatırım, model/ürün ihracatı, lisanslama ve ortak geliştirme anlaşmaları
• Uluslararası ve bölgesel etki — ikili anlaşmalar, karşılıklı tanıma mekanizmaları, bölgesel kapasite programları

Plandaki temel kavramlar

Planın terimler sözlüğünde, hukuki bağlayıcılık gerektiren kavramların ilgili mevzuat çalışmaları ve ikincil düzenlemeler kapsamında ayrıca tanımlanacağı belirtilmiştir. Aşağıdaki tanımlar plan metnindeki açıklamaların özetidir.

Algoritmik Etki Değerlendirmesi

Bir yapay zekâ sisteminin bireyler ve toplum üzerindeki olası etkilerinin, risk düzeyine göre kısa veya genişletilmiş formda önceden değerlendirilmesi.

Model Kartı

Yüksek etkili sistemlerde kamuya açık olarak sunulması öngörülen özet belge; sistemin amacı, sınırları ve değerlendirme sonuçları hakkında bilgi verir.

Yüksek Etkili Yapay Zekâ Sistemi

Bireylerin sağlığını, güvenliğini, temel haklarını veya toplumsal refahını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyan uygulama; sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma ve kolluk/adalet süreçleri gibi alanları kapsar.

Düzenleyici Deney Alanı (regülasyon sandbox'ı)

Yenilikçi çözümlerin regülasyona tabi sektörlerde sınırlı süre ve gözetim altında test edilmesine imkân tanıyan yapı.

Veri Alanı

Şirketlerin ve kamu kurumlarının ortak kurallar, güvenli çalışma odaları ve standart lisanslar altında verilerini kontrollü biçimde paylaştığı yapılandırılmış ortam.

Yapay Zekâ Fabrikası

Büyüme Bölgeleri içinde yer alan; hesaplama, depolama ve ağ kapasitesini veri alanları, model geliştirme araçları ve test ortamlarıyla birleştiren çok kiracılı üretim kampüsü.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı bağlayıcı bir mevzuat mıdır?▾

Hayır. Eylem Planı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan bir politika ve yol haritası belgesidir; doğrudan hak ve yükümlülük doğuran bir kanun ya da yönetmelik değildir. Plan, yapay zekâ alanında temel ilkeleri, yetki alanlarını ve sorumlulukları tanımlayan genel bir kanuni zemin kurulacağını ve uygulama ayrıntılarının ikincil düzenlemelerle belirleneceğini öngörür. Planın kendi terimler sözlüğünde de, hukuki bağlayıcılık gerektiren kavramların ilgili mevzuat çalışmaları kapsamında ayrıca tanımlanacağı belirtilmiştir.

Plan hangi risk yaklaşımını benimsiyor?▾

Plan, Avrupa Birliği'nin orantılı risk yaklaşımını dikkate alan ulusal bir hukuki-etik çerçeve öngörür. Risk düzeyine göre kademeli yükümlülükler tanımlanır: düşük riskli uygulamalar için sade kontrol listeleri, orta riskli uygulamalar için kısa-form Algoritmik Etki Değerlendirmesi, yüksek etkili sistemler için ise genişletilmiş Algoritmik Etki Değerlendirmesi, kamuya açık özet Model Kartı ve denetleyici kurumlara sunulacak ayrıntılı teknik dosya öngörülmektedir.

Hangi uygulamalar yüksek etkili sistem sayılıyor?▾

Plan yüksek etkili sistemleri; sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma, kolluk ve adalet süreçleri ile çocukları ve hassas grupları doğrudan etkileyen uygulamaları kapsayacak şekilde tanımlar. Terimler sözlüğünde bu sistemler, bireylerin sağlığını, güvenliğini, temel haklarını veya toplumsal refahını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyan uygulamalar olarak açıklanır.

Yargı süreçlerinde kullanılacak yapay zekâ uygulamaları nasıl ele alınıyor?▾

Plan, kolluk ve adalet süreçlerini yüksek etkili sistemler arasında sayar. Bunun yanında, yargısal fonksiyona temas eden yapay zekâ uygulamalarının yargı kurumlarının görüşü ve kendi görev alanları çerçevesinde ele alınacağını açıkça belirtir. Dolayısıyla bu alandaki çerçeve, Eylem Planı'nın genel düzenleyici yaklaşımıyla birlikte yargı kurumlarının kendi değerlendirmesine bağlıdır.

Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu'nun yaptırım yetkisi var mı?▾

Plana göre Kurul'un görevi rehberlik, etik değerlendirme ve başvuru yönlendirmesidir. Bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkileri ilgili sektörel düzenleyici kurumlar tarafından kullanılacaktır. Kurul; adalet ve yanlılık, açıklanabilirlik, veri menşei, güvenlik ve sağlamlık, insan gözetimi ile çocuklar ve hassas gruplara yönelik uygulamalar için pratik rehberler yayımlayacaktır.

KVKK bakımından hangi başlıklar öne çıkıyor?▾

Plan, KVKK-GDPR uyumunun yapay zekâya özgü veri işleme senaryolarını kapsayacak şekilde güçlendirileceğini belirtir. Öne çıkan üç başlık şunlardır: otomatik karar alma süreçlerinde açıklanabilirlik yükümlülüğü, model eğitiminde kişisel veri işleme kuralları ve sınır ötesi veri transferi koşulları. Ayrıca veri alanları için KVKK ile koordinasyon içinde yapay zekâ odaklı anonimleştirme standartları, veri aktarımı koşulları ve güvenli veri alanı uygunluk kriterleri geliştirilecektir.

Düzenleyici deney alanı (sandbox) hangi sektörlerde kurulacak?▾

Plan, finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere öncelikli alanlarda düzenleyici deney alanları kurulacağını öngörür. Tek dijital başvuru noktası, sınırlı süreli denemeler ve 'mezuniyet kapısı' mekanizmasıyla başarılı pilotların kalıcı mevzuata veya kamu alımlarına hızla geçmesi hedeflenir. Hedef, en az beş öncelikli sektörde işletilen programlardan mezun olan projelerin en az dörtte birinin 12 ay içinde lisanslama veya kamu alımıyla ölçeğe taşınmasıdır.

Planın uygulanması nasıl izlenecek?▾

Uygulama, Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portali üzerinden izlenir. Her eylem için sorumlu kurum, alt görevler, takvim, bütçe-gerçekleşme, hedef/gösterge seti ve durum rengi (yeşil/sarı/kırmızı) yayımlanır; kişisel veriler ve ticari sırlar hariç tutulur. İlk kamuya açık ilerleme raporu yayımdan itibaren 12 ay içinde yayımlanacak, sonrasında yıllık olarak tekrarlanacak ve her rapor döneminde bağımsız bir değerlendirme bileşeni dâhil edilecektir.

Plan hukuk mesleğini doğrudan ilgilendiriyor mu?▾

Evet, birkaç noktada. Eylem 2 kapsamında yetiştirilmesi hedeflenen 100.000 yapay zekâ uygulama profesyoneli katmanında mühendislik, sağlık, finans, tarım ve kamu yönetiminin yanında hukuk da açıkça sayılmıştır. Eylem 4 kapsamında kolluk ve adalet süreçleri yüksek etkili sistem olarak tanımlanmış, yargısal fonksiyona temas eden uygulamalar için yargı kurumlarının görüşüne atıf yapılmıştır. Eylem 3 ve 16 ise veri paylaşım sözleşmeleri, anonimleştirme standartları, sınır ötesi veri aktarımı ve bulut kullanımı gibi doğrudan hukuki değerlendirme gerektiren başlıklar içerir.

Plan ne kadarlık bir ekonomik etki öngörüyor?▾

Plan, kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilmesiyle 1 trilyon lirayı aşan bir ekonomik değer oluşturmayı öngördüğünü belirtir. Ayrıca 2030'a kadar toplam en az 10 milyar ABD doları tutarında özel sektör ağırlıklı yapay zekâ ve veri merkezi yatırımının mobilize edilmesinin destekleneceği ifade edilmektedir.