İcra takibi nasıl başlatılır?

İcra takibi nedir?

İcra takibi, vadesi geldiği hâlde ödenmeyen bir alacağın devlet gücü (icra daireleri) aracılığıyla tahsil edilmesini sağlayan hukuki süreçtir. Alacaklı, borçludan olan para veya teminat alacağını mahkeme süreciyle uğraşmadan ya da elindeki mahkeme kararını uygulatmak için icra dairesine başvurarak takibe geçebilir. Süreç, İcra ve İflas Kanunu (2004 sayılı Kanun) hükümlerine göre yürür.

Takibin hangi yolla yürütüleceği, alacağın dayanağına ve niteliğine göre değişir. Aşağıda önce takip türleri, ardından en sık kullanılan ilamsız (genel haciz) yolun adım adım işleyişi, gerekli belgeler, masraflar ve kritik süreler açıklanmaktadır.

İcra takibi türleri

İcra takibi tek bir kalıpla yürümez; alacağın dayanağına göre farklı yollar öngörülmüştür. Doğru yolun seçilmesi, sürecin hızı ve borçlunun itiraz imkânları bakımından belirleyicidir.

Adım adım süreç (genel haciz yolu)

Aşağıdaki adımlar, uygulamada en sık başvurulan ilamsız (genel haciz) yolunu özetler. Her dosyanın seyri, borçlunun tutumuna ve takibin türüne göre değişebilir.

1. 1

   Takip talebinin hazırlanması

   Alacaklı veya vekili, yetkili icra dairesine takip talebi verir (İİK m.58). Talepte tarafların kimlik ve adres bilgileri, alacağın miktarı, faizi ve dayanağı gösterilir.

2. 2

   Ödeme (veya icra) emrinin tebliği

   İcra dairesi ödeme emri düzenler ve borçluya tebliğ eder (ilamsız takipte İİK m.60). İlamlı takipte bunun yerine icra emri gönderilir.

3. 3

   İtiraz / ödeme süresi

   İlamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcu öder ya da itiraz eder. Süresinde itiraz edilirse takip durur; edilmezse takip kesinleşir.

4. 4

   İtirazın kaldırılması veya iptali

   Borçlu itiraz etmişse alacaklı, elindeki belgeye göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını ya da genel mahkemede itirazın iptalini isteyebilir.

5. 5

   Haciz

   Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz ister; borçlunun taşınır, taşınmaz ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları haczedilebilir. Haciz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (İİK m.78).

6. 6

   Satış ve paraya çevirme

   Haczedilen mallar talep üzerine satılarak paraya çevrilir. Satış, hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (İİK m.106).

7. 7

   Tahsil ve dosyanın kapanması

   Elde edilen para harç ve masraflar düşüldükten sonra alacaklıya ödenir. Tahsilat aşamasında tahsil harcı ve cezaevi yapı harcı doğar.

Gerekli belge ve bilgiler

Takip talebinde tarafların kimlik ve adres bilgileri, alacağın miktarı ile faiz başlangıcı ve takip dayanağı gösterilir. Alacağın türüne göre şu belgeler süreci kolaylaştırır:

• Alacağın dayanağı: sözleşme, fatura, çek/bono/poliçe ya da mahkeme ilamı
• Tarafların güncel kimlik ve adres bilgileri (T.C. kimlik / vergi no dahil)
• Vekille takipte vekaletname (ve gerekiyorsa yetki belgesi)
• Faiz türü ve başlangıç tarihine ilişkin bilgi/belgeler

İlamsız takipte alacağın bir belgeye dayanması zorunlu değildir; ancak borçlu itiraz ederse, itirazın icra mahkemesinde kaldırılabilmesi için İİK m.68 anlamında bir belgenin bulunması önem taşır.

Takip masrafları ve harçlar

Takip açılışında başvurma harcı; ilamsız ve kambiyo takiplerinde alacağın binde 5'i oranında peşin harç; tebligat (PTT) gideri ve baro pulu gibi kalemler ödenir. Vekille takipte ayrıca vekaletname suret harcı eklenir. Tahsilat aşamasında ise tahsil harcı ve cezaevi yapı harcı doğar.

Süreler ve ödeme emrine itiraz

İcra hukukunda süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Başlıca süreler şunlardır:

Yetkili icra dairesi

Yetkili icra dairesi, İİK m.50 yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki kurallarına göre belirlenir. Genel kural borçlunun yerleşim yeri icra dairesidir; sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa yeri icra dairesi de yetkili olabilir. Yanlış dairede açılan takip, borçlunun yetki itirazıyla karşılaşabilir.

Sıkça sorulan sorular

İcra takibi başlatmak için mahkeme kararı şart mı?▾

Hayır. Para ve teminat alacaklarında elde mahkeme ilamı olmasa dahi ilamsız icra (genel haciz) yoluyla takip başlatılabilir (İİK m.42 vd.). Mahkeme ilamı varsa ilamlı icra yolu tercih edilir; bu yolda borçlunun itirazı kural olarak takibi durdurmaz.

Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?▾

İlamsız (genel haciz yolu) takipte ödeme emrine itiraz süresi, tebliğden itibaren yedi gündür (İİK m.62). Kambiyo senetlerine mahsus takipte ise itiraz ve şikayet süresi beş gündür (İİK m.168). Süresinde yapılmayan itiraz, takibin kesinleşmesini engellemez.

İtiraz edilirse takip durur mu?▾

İlamsız takipte borçlunun süresinde yaptığı itiraz takibi durdurur; alacaklı, itirazın kaldırılması (icra mahkemesi) veya itirazın iptali (genel mahkeme) davası açarak takibe devam edebilir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ve ilamlı takipte itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.

İcra takibi açmak ne kadar masraf gerektirir?▾

Açılışta başvurma harcı, ilamsız ve kambiyo takiplerinde alacağın binde 5’i oranında peşin harç, tebligat (PTT) gideri ve baro pulu gibi kalemler ödenir. Vekille takipte ayrıca vekaletname suret harcı eklenir. Güncel tutarlar için icra harç hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Hangi belgelerle icra takibi başlatılır?▾

Alacağın dayanağına göre sözleşme, fatura, çek/bono gibi senet ya da mahkeme ilamı; tarafların kimlik ve adres bilgileri; avukatla takipte vekaletname gerekir. İlamsız takipte alacağın belgeye dayanması zorunlu değildir, ancak itirazın kaldırılması aşamasında belge önem kazanır.

Hangi icra dairesi yetkilidir?▾

Yetkili icra dairesi, İİK m.50 yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki kurallarına göre belirlenir. Genel kural borçlunun yerleşim yeri icra dairesidir; sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa yeri icra dairesi de yetkili olabilir. Doğru daireyi belirlemek için yetkili icra dairesi bulucu aracından yararlanabilirsiniz.

Haciz ve satış için süre sınırı var mı?▾

Evet. Haciz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (İİK m.78). Satış ise hacizden itibaren bir yıl içinde talep edilmelidir (İİK m.106). Bu süreler kaçırılırsa haciz veya işlem düşebilir; bu nedenle takip takvimi dikkatle izlenmelidir.

Borç haricen (icra dışında) ödenirse ne olur?▾

Borçlu, takip dışında alacaklıya ödeme yapar ve alacaklı satıştan önce takipten vazgeçerse, tahsil harcı yarı oranında alınır (492 s.K. m.23). Bu durumda takipten vazgeçme dilekçesi icra dairesine sunulur.