2026 yılında hem 5403 sayılı Kanun hem de uygulama yönetmeliği köklü biçimde değişti. Aşağıda önce yürürlükteki değişiklikler, ardından bu değişikliklerin uygulanmasına yön veren yüksek yargı kararları yer alıyor.
RG 4/4/2026-33214
Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik'i (RG 9/12/2017-30265) yürürlükten kaldırmıştır. Yeni yönetmelik TAD Portal zorunluluğu, güncellenmiş GES kuralları ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğünün sınırdaşlık esaslı tanımını getirmektedir.
RG 4/8/2026-33330 m.2 (Yönetmelik Ek-1/6.1)
Mutlak, özel ürün ve marjinal tarım arazilerinde bağ evi için aranan asgari büyüklük 5 hektardan 2 hektara indirilmiştir. Değişiklik 4/4/2026 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. Dikili (1 hektar) ve örtü altı (0,3 hektar) eşikleri değişmemiştir.
7584 sayılı Kanun m.24-25, RG 20/6/2026-33286
5403 sayılı Kanunun 20. maddesinin ikinci fıkrası ile 21. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan metrekare başına ceza tutarı "on" Türk lirasından "iki bin beş yüz" Türk lirasına çıkarılmıştır. Büyük ova koruma alanlarında ceza iki katı, verilen süre sonunda aykırılık sürerse üç katı uygulanır.
7584 sayılı Kanun m.25
5403 sayılı Kanunun 21. maddesine eklenen fıkra uyarınca, izin alınmadan yapılmış her türlü yapı ve tesise elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı ve aboneliği tesis edilemez. Aykırı davranan idare, kurum ve kuruluşlara abone başına 100.000 TL, abonelik 30 gün içinde iptal edilmezse her ay ayrıca aynı tutarda idari para cezası verilir.
7584 sayılı Kanun m.23
1163 sayılı Kooperatifler Kanununa tabi kooperatifler; 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarındaki tarımsal niteliği korunacak alanlar ile bu planlar dışında kalan ve 5403 sayılı Kanuna tabi alanlarda yer alan taşınmazlar üzerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez. Tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatiflerin bu alanlardaki edinimi ise Bakanlığın iznine tabidir (5403 m.8, 7584 m.23 ile ek fıkra; yürürlük 20/6/2026).
GEÇİCİ MADDE 1, RG 4/8/2026-33330
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 4/4/2026 tarihinden önce Bakanlık birimlerine yapılan tarımsal amaçlı yapı ve tarım dışı kullanım amaçlı başvurular, yürürlükten kaldırılan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında değerlendirilir (GEÇİCİ MADDE 1).
Taşınmazın çevresinde, ÇED olumlu kararı hukuken varlığını koruyan maden ocağı ve zenginleştirme tesisi bulunacağından, taşınmazın tarımsal bütünlüğünün bulunduğundan söz edilemeyeceği belirtilmiştir. İdare Mahkemesinin "tarımsal bütünlüğü bozar" gerekçesiyle verdiği iptal kararı ve bunu onayan istinaf kararı bozulmuştur.
Pratik sonuç
Tarımsal arazi kullanım bütünlüğü, komşu parseldeki mevcut tarım dışı tesisler dikkate alınarak değerlendirilir. Komşuda hukuken geçerli bir maden tesisi varsa bütünlük itirazı sonuç doğurmaz. Buna karşılık yenilenebilir enerji tesisi komşuluğu, Yönetmelik m.9/5 uyarınca bütünlük değerlendirmesinde dikkate alınmaz.
Alınan bilirkişi raporunun 2872 sayılı Çevre Kanunu ve çevresel etki değerlendirmesi ekseninde hazırlandığı, ancak tarım dışı kullanım iznine konu alana ilişkin 5403 sayılı Kanun çerçevesinde teknik olarak yeterli değerlendirme içermediği tespit edilmiştir. Uyuşmazlığın tereddüde yer bırakmayacak şekilde çözülebilmesi için mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği belirtilmiştir.
Pratik sonuç
5403 kapsamındaki tarım dışı kullanım izni davalarında ÇED bilirkişiliği 5403 bilirkişiliğinin yerine geçmez. Arazi sınıfı, tarımsal arazi kullanım bütünlüğü, alternatif alan ve toprak koruma projesi ayrı ayrı incelenmelidir. Kararda ayrıca, toprak koruma projesinin dava konusu alanın yalnızca küçük bir bölümü için hazırlanmış olması eksiklik sayılmıştır.
Toprak Koruma Kurulunun uygun görüşü ve Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla büyük ova koruma alanı belirlenmesinde hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir. Ova ilanından sonra alınan maden işletme ruhsatının, işlemin iptalini gerektiren bir sebep olmadığı; alanda madencilik faaliyeti yürütülüyor olmasının da ovadan çıkarılmayı gerektirmediği belirtilmiştir.
Pratik sonuç
Büyük ova ilanının kapsamı dışında kalanlar, ova sınırları içindeki onaylı planlı alanlar ile karar tarihi itibarıyla tarım dışı kullanma izni verilmiş alanlarla sınırlıdır. İlandan sonra edinilen ruhsat veya başlatılan faaliyet, koruma statüsünü etkilemez.
Uyuşmazlık konusu çevre düzeni planının 8.18.7.2 sayılı plan notu uyarınca güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu güç 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunlu olduğundan, yenilenebilir enerji sembolünün ilgili kurum görüşleri alınarak plana işlenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Pratik sonuç
Anılan 20 hektar / 10 MW eşiği ulusal bir mevzuat kuralı değil, o çevre düzeni planının kendi plan notudur; her planda ayrıca kontrol edilmelidir. Kararda ayrıca, çevre düzeni planı sürecinden bağımsız olarak 5403 kapsamındaki tarım arazilerinde tarım dışı amaçla kullanım izni alınmasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır.
Kural, Anayasa m.5 ve m.35 yönünden incelenmiş ve miras hakkına ilişkin devletin pozitif yükümlülükleriyle çelişmediği sonucuna varılarak itiraz oybirliğiyle reddedilmiştir. Başvurucu mahkemenin, taşınmaz üzerinde muhdesat bulunması hâlinde uygulanacak düzenleme bulunmadığına ve yargılamada belirlenen arz-muhdesat oranının satış aşamasında değişebildiğine ilişkin itirazları, "uygulamaya ilişkin" sayılarak anayasallık denetiminin konusu dışında bırakılmıştır.
Pratik sonuç
Arz-muhdesat oranı kaynaklı mağduriyet norm denetimi yoluyla giderilemez; çare istinaf ve temyiz denetimi ile somut olayda bilirkişi raporunun denetlenmesidir. Tarımsal araziler bakımından ise TMK m.651/2 zaten uygulanmaz; 5403 m.8/C satışı son çare olarak konumlandırır.
3194 sayılı İmar Kanunu m.27/3 uyarınca köy yerleşik alan sınırları içerisinde 5403 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu sınırlar içinde kalan tarımsal nitelikli taşınmazlara ilişkin tapu işlemleri doğrudan karşılanır.
Taşınmaz kısmen köy yerleşik alanı içinde kısmen dışında kalıyorsa işlem doğrudan yapılamaz; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorularak alınacak cevaba göre hareket edilir (TKGM Duyurusu A/5, 21/4/2025 tarihli Makam Oluru ile ek cümle).
Köy yerleşik alan sınırı konusunda tereddüt varsa kadastro müdürlüğüne veya il özel idaresine sorulmalıdır. İstisna yalnızca sınır içini kapsar; "civarı" kapsam dışıdır.