Bağışlamalar kaç yıl geriye dönük iptal edilebilir?

Bir yıl. 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla baştan yazılan İİK m.278’e göre, alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir. Önceki metinde bu süre iki yıldı; 25 Aralık 2025’ten itibaren bir yıla indi.

KaynakİİK m.2787571 s.K. m.2

Üç başlangıç anı sayılmıştır: geçici veya kesin aciz belgesinin düzenlendiği tarih, aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağının düzenlendiği tarih, ya da iflasın açıldığı tarih. Yeni metnin en pratik katkısı budur: eski metin “hacizden veya iflasın açılmasından önceki iki yıl” diyordu ve hangi hacizden söz edildiği tartışmalıydı. Artık ölçüt, alacaklının elindeki aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının tarihidir.

KaynakİİK m.278

Sürenin kısalması, iptal davasının kapsamını daraltan bir düzenlemedir; bir yıllık süre, aciz belgesinin veya haciz tutanağının düzenlendiği ya da iflasın açıldığı tarihten geriye doğru işler. Somut dosyada hangi metnin uygulanacağı, bu tarihlerin 25 Aralık 2025’ten önce mi sonra mı gerçekleştiğine ve derdest davanın bulunduğu aşamaya göre değerlendirilir. Devam eden bir davanız varsa bu noktayı vekilinizle mutlaka konuşun.

KaynakİİK m.2787571 s.K. m.2

Madde üç grup sayar. (a) Gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş ve üçüncü derece dâhil kayın hısımları, evlat edinenle evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler arasında yapılan tasarruflar. (b) Aksi ispatlanmadıkça, sözleşmenin yapıldığı sırada kendi verdiği şeyin gerçek değerine göre borçlunun ivaz olarak pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşmeler. (c) Uygun bir karşılığın sağlandığı ispatlanmadıkça, borçlunun kendisine veya üçüncü bir kişi yararına ömür boyu gelir sözleşmesi ya da intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler yahut ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.

KaynakİİK m.278

Bu ibare 7571 sayılı Kanunla eklendi ve hısımlık bağı aranmayan bir kategori getirdi. Borçluyla aynı konutta yaşayan kişiye yapılan devir, gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça bağışlama sayılır. Böylece evlilik dışı birliktelikler ve hısım olmayan ev arkadaşları üzerinden yapılan mal kaçırmalar da karine kapsamına girmiş oldu. İspat yükü, tasarruftan yararlanan taraftadır.

KaynakİİK m.278/a

Hayır. Madde, “son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş” diyerek boşanmayı bir kaçış yolu olmaktan çıkardı. Tasarruf tarihinden geriye doğru bir yıl içinde evlilik sona ermişse, eski eşe yapılan tasarruf da bağışlama karinesine tabidir.

KaynakİİK m.278/a

Hayır. Madde metni “alışılmış hediyeler dışında” diyerek başlar. Alışılmış hediyeler iptal davasının konusu değildir. Burada ölçüt, hediyenin borçlunun ekonomik durumuna ve toplumsal alışkanlıklara göre olağan sayılıp sayılmadığıdır; olağanın çok üzerindeki bir “hediye” alışılmış sayılmaz.

KaynakİİK m.278

İki grup: elinde geçici yahut kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı ile iflas idaresi (ya da İİK m.245 ve m.255/3’te yazılı hâllerde alacaklıların kendileri). Aciz vesikası bulunmayan alacaklı m.278 kapsamında iptal davası açamaz; bu nedenle takipte önce aciz hâlinin belgelenmesi gerekir.

KaynakİİK m.277

Evet, ayrı bir hak düşürücü süre vardır: iptal davası hakkı, batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle düşer. Bu, m.278’deki bir yıllık geriye dönük pencereden farklıdır. Bir yıllık süre hangi tasarrufların kapsama girdiğini belirler; beş yıllık süre ise davanın ne zamana kadar açılabileceğini belirler ve tasarruf tarihinden işler.

KaynakİİK m.284

İptal davasının üç ayrı dayanağı vardır ve süreleri farklıdır. m.278 ivazsız tasarrufları bir yıllık pencereyle yakalar. m.279, borcunu ödemeyen borçlunun hacizden, acizden veya iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yaptığı bazı işlemleri (mevcut borç için verilen rehin, para dışı ödeme, vadesi gelmemiş borcun ödenmesi, kişisel hakkın tapuya şerhi) batıl sayar. m.280 ise malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılara zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemleri, karşı tarafın bunu bildiği veya bilmesini gerektiren açık emareler bulunduğu hâllerde iptal ettirir; burada işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takipte bulunulmuş olması aranır.

KaynakİİK m.278İİK m.279İİK m.280

Anayasa Mahkemesi maddeyi peş peşe üç kez iptal etti: 16/12/2021 tarihli E.2021/52, K.2021/97; 26/1/2022 tarihli E.2021/9, K.2022/4 ve 9/5/2024 tarihli E.2023/200, K.2024/103 sayılı kararlar. İptallerin yürürlüğe girmesiyle madde parça parça boşaldı. 7571 sayılı Kanun, tek tek yama yapmak yerine maddeyi bütünüyle yeniden kaleme aldı: süreyi kısalttı, sürenin başlangıcını aciz belgesine bağladı ve karine kapsamındaki kişileri yeniden belirledi.

KaynakAYM E.2021/52, K.2021/97AYM E.2021/9, K.2022/4AYM E.2023/200, K.2024/103