Yeni Arazi Kullanım Planlaması Yönetmeliği: Çiftçi ve Arazi Sahibi Ne Bilmeli?

• Yazar (uzmanlık unvanı): Av. Hasan İmer Akın (İstanbul Barosu No: 83960)
• Hukuki kontrol: Av. Hasan İmer Akın
• İlk yayın tarihi: 04.04.2026
• Son güncelleme tarihi: 06.05.2026

Giriş

4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de (Sayı: 33214) yayımlanan Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun uygulamasına ilişkin mevcut düzenlemeleri köklü biçimde yeniliyor. Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olup doğrudan uygulanabilir niteliktedir.

Bu yazıda Yönetmeliğin çiftçiler ve arazi sahiplerini ilgilendiren temel hükümlerini; imar, planlama ve yaptırım boyutuyla ele alıyorum.

---

1. Yönetmeliğin Özü: Arazi Kullanım Kararlarını Kim, Nasıl Veriyor?

Yönetmelik, arazilerin hangi amaçla kullanılabileceğini belirleyen Arazi Kullanım Planları'nın (AKUP) hazırlanma, onaylanma ve uygulanma sürecini düzenliyor. Kısaca: hangi tarlada ne üretebileceğinizi, hangi araziyi yapılaşmaya açabileceğinizi artık bu planlar belirleyecek.

Planlar iki ölçekte hazırlanıyor:

• 1/25.000 ölçekli AKUP: Stratejik düzey. İl bazında, Bakanlık tarafından onaylanır.
• 1/5.000 ölçekli AKUP: Uygulama düzeyi. Parsel bazında bağlayıcı nitelik taşır.

Her iki planda da araziler üç ana gruba ayrılıyor: tarım alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı alanlar.

---

2. Arazi Kullanım Kabiliyet (AKK) Sınıflaması: Sınıfınız Her Şeyi Belirliyor

Yönetmeliğin belki de en kritik teknik unsuru, AKK sınıflamasıdır. Toprak derinliği, bünye (tekstür), geçirgenlik, meyil ve erozyon gibi parametreler esas alınarak araziler I ile VIII arasında sekiz sınıfa ayrılıyor. Coğrafyaya göre iki ayrı tespit cetveli uygulanıyor:

• Cetvel I: Ege, Trakya, Marmara, Akdeniz, Karadeniz
• Cetvel II: Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu

Pratikte ne anlama geliyor?

Sınıf	Nitelik	Tarım Arazisi Statüsü
I – II	Üstün verimli, düz	Mutlak Tarım Arazisi
III – IV	Orta, kısıtlı	Mutlak / Marjinal
V – VI	Özel koşullu	Dikili tarım / ıslah