Kararın Özü
Ankara-Niğde Otoyolu kamulaştırması kapsamındaki bedel tespiti davasında iki uyuşmazlık HGK önüne gelmiştir: bilirkişi ek raporunun resmî verilere dayanıp dayanmadığı ve Anayasa Mahkemesinin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.10/9'u (faizin dava tarihinden dört ay sonra başlaması kuralını) iptal eden kararının (E. 2022/83, K. 2023/69; RG 01.08.2023) dava tarihinden sonra yürürlüğe girmesine rağmen derdest davada uygulanıp uygulanmayacağı.
Hukuk Genel Kurulu; bedel tespitinde değerlendirme yılına ait İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü resmî verilerinin esas alınması gerektiğinden ilk uyuşmazlıkta direnmeyi oy birliğiyle bozmuş; ikinci uyuşmazlıkta ise AYM iptal kararlarının kesin hükme bağlanmamış derdest davalarda uygulanacağını, oluşan kanun boşluğunda üst norm olan Anayasa m.46/son gereği kamulaştırma bedeline dava tarihinden karar tarihine kadar talep aranmaksızın kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizin işletileceğini kabul ederek direnmeyi oy çokluğuyla onamıştır.
Temel İlkeler
- AYM iptal kararları, kesin hükme bağlanmamış derdest davalarda uygulanır; geriye yürümezlik kuralı yalnızca kesinleşmiş hükümleri korur.
- 2942 sayılı Kanun m.10/9'un iptaliyle oluşan boşlukta üst norm olan Anayasa m.46/son doğrudan uygulanır.
- Kamulaştırma bedeline dava tarihinden karar tarihine kadar, tarafın talebi aranmaksızın kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faiz işletilir.
- Tarım arazilerinde net gelir hesabı, değerlendirme yılına ait İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü resmî verilerine dayanmalı; verilerden ayrılma gerekçesi açıkça gösterilmelidir.
Neden Kült Karar?
Kamulaştırma bedeli davalarındaki en kritik güncel soruyu — AYM'nin faiz kuralını iptalinden sonra derdest dosyalarda hangi faizin uygulanacağını — HGK düzeyinde karara bağlamıştır. Yüksek enflasyon ortamında mülk sahipleri lehine "dava tarihinden itibaren en yüksek kamu alacağı faizi" sonucu, devam eden binlerce kamulaştırma dosyasını etkiler.